Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan “Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması”nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi TBMM’ye sunuldu.
Teklifle birlikte yayımlanan tam metne göre taraflardan birine yönelik silahlı saldırı tümüne yapılmış sayılacak. Ancak hükümetin gerekçesi, bu kolektif savunma hükmünün kendiliğinden işlemeyeceğini ve tarafların mutabakatına bağlı olacağını belirtiyor.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması 2. maddesine göre, “Taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm Taraflara yönelik bir saldırı olarak kabul edilir.” Madde, saldırıya uğrayan tarafa “derhal yardım” edileceğini öngörüyor. Yardımın kapsamı ve niteliği ise ihtiyacın objektif değerlendirmesinin ardından taraflarca belirlenecek. Bu iş birliği, BM Şartı’nın 51. maddesindeki meşru müdafaa hakkı çerçevesinde yürütülecek.
Kanun teklifinin genel gerekçesi bu hükmün nasıl uygulanacağını netleştiriyor: “Anlaşmanın kolektif savunma hükmünün tatbik edilmesi kendiliğinden işlemeyecek, bu husus yapılacak istişareler neticesinde mutabakatla alınacak kararlara dayalı olacaktır.”
Gerekçeye göre her taraf bu süreçte kendi anayasal yükümlülüklerine, mevzuatına ve yetkili makamlarının kararlarına bağlı kalacak.
Anlaşma, savunma iş birliğini yalnızca saldırı senaryosuyla sınırlı tutmuyor:
Anlaşmanın uygulanmasına, tarafların dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarından oluşan “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi” yön verecek. Komite yılda iki kez, taraf ülkelerde dönüşümlü olarak toplanacak. Liderler ise gerekli görüldüğünde yılda bir kez bir araya gelebilecek.
Komitenin sekretaryası Suudi Arabistan’da kurulacak. Sekretaryaya, taraflar arasında dönüşümlü olarak üç yıllığına atanan bir genel sekreter başkanlık edecek. Anlaşmaya göre ilk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak.
Anlaşma, son onay belgesinin sekretaryaya teslim edilmesiyle yürürlüğe girecek ve süresiz olarak yürürlükte kalacak. Taraflar, yürürlüğe giriş tarihinden itibaren 10 yıl geçmeden anlaşmadan çekilemeyecek. Çekilmek isteyen taraf, niyetini en az üç ay önceden diplomatik kanallardan yazılı olarak bildirmek zorunda.
Anlaşma Türkçe, Arapça ve İngilizce olarak imzalandı. Metinler arasında yorum farkı olması halinde İngilizce metin esas alınacak. Bölgedeki diğer ülkelerin katılımı da mümkün. Katılımın usul ve esaslarını, üç “çekirdek taraf”ın oydaşmasıyla Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi belirleyecek.
Gerekçede, anlaşmanın Türkiye’nin diğer ittifak ve anlaşmalardan doğan yükümlülüklerini ortadan kaldırmadığı ve bunların yerine geçmediği vurgulandı. Metne göre anlaşma, NATO’nun Avrupa-Atlantik güvenliği bağlamındaki amaçlarıyla uyumlu ve Türkiye’nin NATO kapsamındaki hak ve yükümlülüklerine halel getirmiyor. Gerekçe, anlaşmanın “herhangi bir ülkeyi hedef almadığını” da belirtiyor.
(Bu bölümü ekledim.) Milli Savunma Bakanlığı da Ağustos’ta yaptığı açıklamada anlaşmanın NATO’ya alternatif ya da rakip bir yapı olmadığını açıklamıştı. Pakistan ise Eylül’de ittifakın ilk genel sekreterini belirlemişti.
Anlaşmayı Türkiye adına Cumhurbaşkanı Erdoğan, Pakistan adına Başbakan Şahbaz Şerif ve Suudi Arabistan adına Veliaht Prens ve Başbakan Muhammed bin Selman imzalamıştı.
Kaynak: SavunmaSanayiST.com
