Türk edebiyatının etkili şairlerinden olan Yahya Kemal Beyatlı, 1884 yılında Üsküp’te dünyaya geldi. Uluslararası Balkan Üniversitesi (IBU), Yahya Kemal’in anılarını yaşatmak adına 2024 yılında doğumunun 140’ıncı yıldönümünde ‘Bir Ses Yaratan Kudret: Doğumunun 140. Yıldönümünde Yahya Kemal Sempozyumu’ adıyla bir sempozyum düzenledi. Edebiyat alanında önemli akamedisyenlerin yer aldığı sempozyumda anlatılanlar ve sunumlar, geçen günlerde Prof. Dr. Mehmet Samsakçı’nın editörlüğünde Balkan Üniversitesi Yayınları tarafından kitaplaştırıldı. Ayrıca sempozyum sonrası Yahya Kemal’ın Üsküp’teki izlerini takip etmek amacıyla bir gezi rotası oluşturuldu.
Üniversite Rektörü Prof. Dr. Lütfi Sunar, yapılan çalışmalara ilişkin Hürriyet’e “Yahya Kemal Beyatlı, Üsküp ile bizim bağımızı net gösteren kişidir. Doğumunun 140’ıncı yılında büyük bir program yaptık. Hatta onu kitaplaştırdık. Bir Yahya Kemal Gezi rotası oluşturduk. Şairin Üsküp’teki izlerini takip etmek için o gezi rotasına başvurulabilir. Nerede oturduğu, okuduğu yerler gibi ayak izlerini dokümante ettik” dedi.
ATATÜRK’E ‘KURDUN ÖLÜMÜ’ ŞİİRİNİ OKUDU
Şair’in Üsküp’te geçen çocukluk ve ilk gençlik yıllarına dair çalışmaları bulunan Doç. Dr. Ertuğrul Karakuş’un rehberliğinde ‘Yahya Kemal’in Üsküp’ü’ gezildi. Proje kapsamında edindiğimiz kitabında şaire ilişkin öne çıkan anlatımlar ve anektodlar özetle şöyle oldu:
– Yahya Kemal’in Milli Mücadele’yi ele alırken ve değerlendirirken gerek bulunduğu meclislerde ve yazılarında gerekse Darülfünun Edebiyat Fakültesi’ndeki derslerinde üzerinde durduğu metinlerin başında 19’uncu yüzyılın meşhur Fransız şairi Alfred de Vigny’nin ‘La mort du loup (Kurdun Ölümü)’ şiiri gelmektedir. Şiirde ava çıkan avcıların bir kurt ailesine rastlaması, baba kurdun ailesi uğruna ölümü göze alması, anne kurdun ise ailenin devamlılığı adına yavrularıyla birlikte dağa çıkması konu edilmekte. Vigny’nin şiirini Milli Mücadele’ye uyarlayan Yahya Kemal’e göre erkek kurt Birinci Dünya Savaşı’ndan mağlup ayrılan Osmanlı Ordusu, dişi kurt anne ise Anadolu’dur.
– Şair, Milli Mücadele sırasında devamlı surette zihnini meşgul eden ve o dönemde bir anlamda kendisi ile anılan Vigny’nin ‘Kurdun Ölümü’ şiirini sadece yazılarında, sohbetlerinde ve derslerinde konu etmemiş, Mustafa Kemal ile ilk defa karşılaştığı Bursa’da Gazi’nin huzurunda okumuştur. Mustafa Kemal tarafından huzura kabul edilen Yahya Kemal, orada bulunanların isteği üzerine bu şiiri okumuştur. Şiir, Gazi’nin de hoşuna gitmiş ve Milli Mücadele sırasında İstanbul gazetelerinde yazdığı yazıları dikkatle takip ettiğini söyleyerek Yahya Kemal’e iltifat etmiştir.
ORHAN VELİ’YE ‘VAY YEZİT VAY’ TEPKİSİ
– Edebiyatla ilgilenen birçok kişi Yahya Kemal ve Orhan Veli’yi bir arada düşünmekten uzaktır. Yahya Kemal’in Orhan Veli’yi beğeneceğine de ihtimal vermez. Orhan Veli, İkinci Dünya Savaşı döneminde çeviri işleriyle meşgul olan Sabahattin Eyüboğlu’nun evine sıklıkla gitmektedir. Eyüboğlu’nun evde olmadığı bir gün onu ziyarete gelir; ancak kimse olmadığından içeri giremez ve bir beyit yazarak kapının arasına sıkıştırır. Eyüboğlu bu durumu Yahya Kemal’e anlatırken Orhan Veli’nin yazdığı beyti de okur. ‘Kapılar, pencereler savletime bigâne: Ses sada yok, bu değil sanki o devlethâne’. Şiiri çok beğenen Yahya Kemal ‘Vay yezit, vay’ diyerek tepki verir ve tekrar okutturur. Eyüboğlu, o dönemlerde Orhan Veli’nin Hayyam’dan yaptığı çevirilerin başarısına da Yahya Kemal’in çok şaşırdığını bildirir.
– Eyüboğlu, 1932’de Paris’te Türk Talebe Cemiyeti’nin düzenlediği bir toplantıda Yahya Kemal’in kendisinden duyduğu ‘Ben Paris’e alafranga geldim, alaturka döndüm’ sözünü unutamaz. İlerde Anadolucu fikirlerle şekillendireceği düşünce dünyası için bu söz önemlidir.
FRANSIZ ŞAİR DOSTU NAZİ KAMPINDA ÖLDÜ
– Yahya Kemal’in kendisinden ‘samimi bir komünist’ diye bahsettiği Guy Robert du Costal, İkinci Dünya Savaşı sırasında Fransa’da Nazi işgaline karşı oluşan direniş cephesinin ön saflarında mücadele etmiştir. Bu yüzden 24 Mayıs 1944’te Vichy rejimine bağlı Fransız milislerince tutuklanan Fransız şair ve eşi Paris’ten kalkan son konvoyla birlikte Almanya’daki bir toplama kampına gönderilmiş, her ikisi de burada hayatını kaybetmiştir. Savaş şartlarında Yahya Kemal’in dostlarının ölümünü haber alması güç görünmekle birlikte, sonraki yıllarda bunu öğrenip öğrenmediğini de bilmiyoruz. Yahya Kemal’in Guy Robert du Costal’le (1887-1945) kurduğu dostluk neticesinde Fransız edebiyat ortamına adım attığını, devrin genç şairleriyle tanışma imkânı bulduğunu belirtmek gerekir.”
MEZAR TAŞINA YAZILAN BEYİT
* Yahya Kemal’in vasiyeti üzerine söz konusu şiirinin ikinci kıtası mezar taşına hak edilmiştir. Abdülhak Şinasi Hisar, ‘Rindlerin Ölümü’nün ikinci kıtasının şair öldükten sonra onun mezarına hakkedilmesi gerektiğini söyleyince, Yahya Kemal bu teklifi onaylamıştır.
Türkiye ve dünyadaki en güncel gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.
