Türkiye'de 15-29 yaş aralığındaki gençlerin yüzde 27,12'si ne eğitimde ne de istihdamda bulunuyor. OECD'nin 2025 verilerine göre Türkiye'deki oran, yaklaşık yüzde 13 seviyesindeki OECD ortalamasının iki katını aşarken genç kadınlarda oran yüzde 30,9'a ulaşıyor.
Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Barış Erdoğan, verilerin ekonomik, eğitimsel ve toplumsal nedenlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Erdoğan, eğitim ve istihdamın dışında kalan gençlerin tamamının aynı koşullara sahip olmadığını söyledi.
Erdoğan, Türkiye'de eğitim ve istihdam dışında kalan gençlerin oranının uzun yıllardır yüksek olduğunu ancak geçmiş yıllara göre düşüş yaşandığını aktardı. Oranın 2000 yılında yaklaşık yüzde 38 seviyesinde bulunduğunu, bugün ise yüzde 27 düzeyine gerilediğini ifade etti.
"Yani aslında uzun vadede bir iyileşme var ama hala ortada bir sorun var"
Eğitim ve istihdam dışında görünen gençlerin tümünün işsiz olarak değerlendirilmesinin doğru olmadığını belirten Erdoğan, bu grubun farklı kesimlerden oluştuğunu söyledi. İş arayanların yanı sıra iş bulmaktan vazgeçenler ve bakım sorumlulukları nedeniyle çalışma yaşamından uzak kalan genç kadınlar da bu grupta yer alıyor.
Kayıt dışı çalışan bazı gençlerin de istatistiklere dahil olabileceğini ifade eden Erdoğan, bu durumun mevcut oranı "bir iki puan" azaltabileceğini söyledi.
Erdoğan'a göre sorunun nedenleri yalnızca ekonomik koşullarla sınırlı değil. Eğitim hayatındaki sorunlar ve toplumsal koşullar da gençlerin eğitim ve istihdam dışında kalmasında etkili oluyor.
Eğitim sistemi ile iş gücü piyasası arasındaki uyumsuzluğa işaret eden Erdoğan, üniversiteden mezun olan gençlerin kendi eğitimlerine uygun işlere ulaşmakta zorlanabildiğini belirtti.
"Gençler yıllarca okuyorlar, üniversite bitiriyorlar, diploma alıyorlar ama mezun olduklarında kendilerine uygun bir iş bulmakta zorlanıyorlar"
Gençlerin çalışma hayatından beklentilerinin yalnızca bir işe sahip olmakla sınırlı olmadığını söyleyen Erdoğan, ekonomik bağımsızlık beklentisine de değindi. Çalışmasına rağmen ailesinden maddi destek almak zorunda kalan gençlerin iş hayatının karşılığını sorgulayabildiğini ifade etti.
Erdoğan, gençlerin çalışmak istemediği veya kolay yoldan kazanç aradığı yönündeki değerlendirmelere katılmadığını belirtti. Üniversite mezunu olduğu halde iş bulamayan veya çalışmasına rağmen ev kiralayacak gelire ulaşamayan gençlerin gelecek planlarını erteleyebildiğini söyledi.
"Beklentileri tembellik olarak görmek yanlış"
Gençlerin maaşın yanında yaptıkları işin anlamlı olmasını ve kendilerine zaman ayırabilmeyi beklediğini kaydeden Erdoğan, bazı gençlerde öğrenilmiş çaresizliğe benzer bir sürecin ortaya çıkabildiğini ifade etti. Bunun bütün gençler için geçerli olmadığını, çok sayıda gencin eğitim ve çalışma hayatında çaba göstermeyi sürdürdüğünü belirtti.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre genç kadınlarda eğitim ve istihdam dışında kalma oranı yüzde 30,9 seviyesinde bulunuyor. Erdoğan, kadınlardaki yüksek oranın toplumsal roller ve bakım sorumluluklarıyla bağlantılı olduğunu söyledi.
Ev içinde yürütülen bakım ve hizmet faaliyetlerinin ücretlendirilmediği için istihdam verilerine yansımadığını belirten Erdoğan, genç kadınların çalışma hayatından uzak kalmasının başka nedenleri bulunduğunu da aktardı. Erken evlilik beklentisi, iş yerinde ayrımcılık, yetersiz kreş imkanları ve ailelerin kızlarının çalışmasını güvenli bulmaması bu nedenler arasında sıralandı.
