"SABİT BİR FİYAT BELİRLENEMEZ AMAÇ FİKİR VERMEKTİR"
Bakanlığın tarladaki manipülasyonlara yönelik operasyonu sürerken, tüketicilerin raflarda karşılaştığı fahiş fiyat farkları ve fiyat belirleme mekanizması da merak konusu.
Tüketiciyi Koruma Derneği (TÜKODER) Genel Başkanı Aziz Koçal, Türkiye'de ürün fiyatlarının büyük ölçüde serbest piyasa kurallarına göre belirlendiğini vurgulayarak şu değerlendirmeyi yaptı:
"Üretici firma ya da ithalatçı; ürünün maliyeti, hedef kâr oranı ve pazarlama stratejisini dikkate alarak bir 'tavsiye edilen satış fiyatı' belirler. Ancak bu fiyat bağlayıcı değildir. Satıcı (market veya mağaza); kira, personel gibi işletme giderlerini ve rekabet koşullarını dikkate alarak satış fiyatını daha yüksek veya daha düşük belirleyebilir. Herhangi bir ürün için sabit satış fiyatı belirlenemez. Bu nedenle satıcı, satın aldığı ürünün satış fiyatını kendi politikalarına göre belirler."
"SERBEST PİYASA BAŞIBOŞLUK DEMEK DEĞİLDİR: İKİ ÖNEMLİ SINIR VAR"
Serbest piyasanın denetimsizlik anlamına gelmediğini belirten Koçal, iki kritik sınıra dikkat çekti:
1- Fahiş fiyat uygulaması: Bir ürünün piyasa koşullarının çok üzerinde haksız kazanç amacıyla satılması yasaktır. Ticaret Bakanlığı Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu bu konuda yaptırım uygular.
2- Etiket ile kasa fiyatı farkı: Etiket ile kasa fiyatının farklı olması tüketicinin aldatılmasıdır. Raf fiyatı ile kasa fiyatı arasında fark çıkması durumunda tüketicinin lehine olan raf fiyatı geçerlidir.
MARKETLER ARASINDAKİ FİYAT FARKININ NEDENLERİ
Aziz Koçal, aynı ürünün marketler veya mağazalar arasında farklı fiyatlarla satılabilmesinin temel gerekçelerini şu maddelerle sıraladı:
Alım gücü ve toplu alım: Alım gücü yüksek olan büyük zincir marketler, devasa miktarlarda toplu alım yaptıkları için birim maliyetleri düşer ve bu avantajı rafa yansıtabilirler. Küçük ölçekli mağazalar ise aynı ürünü daha yüksek maliyetle tedarik etmek zorundadır.
Müşteri çekme stratejisi (loss leader): Zincir marketler, belirli ürünlerde kâr marjını sıfırlayıp ya da zararına satış yaparak müşteri çekmeyi hedefler. Bu durum yasal bir pazarlama stratejisidir.
Gramaj ve ambalaj oyunları: Bazı ürünlerde hileli gramaj düşüşleri veya daranın hesaba katılmaması gibi mevzuata aykırı durumlar fiyatı sahte bir şekilde düşük gösterebilir.
Özel üretim (private label) faktörü: Marketlerin kendi markalarıyla yaptırdığı özel üretimler ile orijinal marka ambalajları karıştırılmamalıdır. Ancak aynı markanın aynı ambalajla farklı kalite seviyelerinde ürün üretmesi tüketiciyi aldatma suçuna girer.
"TÜKETİCİ BİLİNÇLİ HAREKET ETMELİ, BÖLGE BAZLI UYGULAMALAR KULLANILMALI"
Tüketici Konfederasyonu (TÜKONFED) Başkan Vekili Avukat İbrahim Güllü ise serbest piyasa şartlarında ürünlerin kalite ve fiyat farklarının doğal olduğunu, fakat birebir aynı ürünün absürt fiyat farklarıyla satılmasının sorgulanması gerektiğini belirterek tüketicilere şu tavsiyelerde bulundu:
"Serbest piyasada fiyatlar özgürce belirlenir. Doğal olmayan, aynı ürünün farklı satış noktalarında fahiş farklarla satılmasıdır. Tüketicilerimiz internet alışverişlerinde karşılaştırma sitelerini kullanmalı. Market alışverişlerinde ise Ticaret Bakanlığı'nın sunduğu 'marketfiyati.org.tr' web sitesi ve mobil uygulamasından faydalanarak bulundukları lokasyondaki market fiyatlarını kıyaslayabilirler. Ayrıca tüketici, fahiş fiyatlı ürünü satın almayarak yani satın alma gücünü boykot olarak kullanarak marketlerin fiyat düşürmesini sağlayabilir."
Piyasada fahiş fiyat, yanıltıcı etiket veya ayıplı ürünle karşılaşan tüketicilerin haklarına değinen Aziz Koçal, aldatıcı reklam veya eksik bilgilendirme durumunda tüketicilerin ayıplı mal hükümlerine göre ücret iadesi, bedel indirimi veya ürün değişimi talep edebileceğini söyledi. Koçal, ayıplı veya hileli ürünlerin sağlığa zarar vermesi durumunda ceza davalarının yanı sıra tüketicilerin tazminat davası açma hakkının da bulunduğunu hatırlattı.
Tüketiciler fahiş fiyat ve etiket hilelerini ALO 175 Tüketici Hattı, CİMER veya Haksız Fiyat Artışı Bildir (HFA) mobil uygulaması üzerinden şikâyet edebileceği gibi, yaşanan maddi kayıplar için Tüketici Hakem Heyetlerine başvurabiliyor.
