Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarının 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkarak Kurtuluş Savaşı’nı başlatmaları, Türk tarihi açısından bir dönüm noktasıdır. Bu tarihi yolculuğun en önemli aktörlerinden biri de Bandırma Vapuru’nun kaptanı İsmail Hakkı Durusu olmuştur.
İsmail Hakkı Durusu Kimdir?
İsmail Hakkı Durusu (bazı kaynaklarda Hakkı Bey olarak da geçer), Bahriye mektebinden yetişmiş deneyimli bir denizcidir. 1871 doğumlu olan İsmail Hakkı Kaptan, uzun yıllar Osmanlı donanmasında görev yaptıktan sonra sivil denizciliğe geçmiş ve Bandırma Vapuru’nda kaptanlık yapmıştır.
Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi olarak Karadeniz bölgesine gönderildiğinde, beraberinde 18 subay ve memurla birlikte İstanbul’dan Samsun’a doğru yola çıktı. Bu yolculuk, 16 Mayıs 1919 günü Bandırma Vapuru ile başladı. Vapur, dönemin koşullarına göre oldukça yaşlı, yıpranmış ve güvensiz bir gemiydi. Üstelik Karadeniz’in mayınlı suları ve fırtınaları da göz önüne alındığında, yolculuk başlı başına bir riskti.
O dönemde İstanbul işgal altındaydı ve Karadeniz’deki hareketlilik İngiliz donanması tarafından sıkı şekilde izleniyordu. Bandırma Vapuru, Karadeniz’e açıldığında İngiliz donanmasının gözetimindeydi ve şüphe uyandırmamak için kıyıya yakın seyretmesi gerekiyordu. Ancak kaptan İsmail Hakkı Durusu, İngilizlerin gemiyi takip ettiğini fark ettiğinde büyük bir denizcilik ustalığı sergiledi.
Kaptan, Karadeniz’in sisli ve dalgalı yapısından faydalanarak rotayı hafifçe değiştirip gemiyi açık denize yönlendirdi ve kıyıdan uzaklaştı. Bu manevra sayesinde İngiliz savaş gemilerinin takibinden kurtulmayı başardı. Bandırma Vapuru, 19 Mayıs 1919 sabahı, sağ salim Samsun’a ulaştı.
İsmail Hakkı Durusu’nun bu stratejik manevrası, Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu’ya geçişinin ve Milli Mücadele’nin fiilen başlamasının önünü açtı. Eğer İngiliz donanması Bandırma Vapuru’nu durdursaydı, muhtemelen Atatürk ve arkadaşları gözaltına alınabilir, Kurtuluş Savaşı’nın başlangıcı sekteye uğrayabilirdi. Bu nedenle, kaptanın soğukkanlılığı ve tecrübesi tarihsel anlamda büyük bir öneme sahiptir.
Bugün Bandırma Vapuru ve İsmail Hakkı Kaptan, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde önemli bir sembol haline gelmiştir. Samsun’daki Bandırma Vapuru ve Milli Mücadele Parkı Açık Hava Müzesi, bu yolculuğu ve kahramanlarını anmak amacıyla kurulmuştur.
İsmail Hakkı Durusu, yalnızca bir kaptan değil; bağımsızlık yolunda verilen büyük bir mücadelenin sessiz kahramanıdır.
