Türkiye’de haftalık çalışma süresi 45 saat olarak uygulanmaya devam ediyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başuzmanı İsa Karakaş, çalışma sürelerinin birçok ülkede azaltıldığını belirterek Türkiye’deki mevcut düzenlemeyi ve dünyadaki örnekleri değerlendirdi.
Karakaş, son olarak Brezilya’da haftalık çalışma süresinin 44 saatten 40 saate indirildiğini aktardı. Düzenlemeyle çalışanlara ücret kesintisi yapılmadan haftada 2 gün dinlenme hakkı tanındığını belirtti.
"Gelişmiş dünya, emeğin miktarını değil, niteliğini ve verimini öne çıkaran yeni bir döneme adım attı. Sıra bizde. Bizim çalışanlarımız da fazlasıyla hak ediyor"
Türkiye’de çalışma sürelerini düzenleyen 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63. maddesi, haftalık çalışma süresinin en fazla 45 saat olduğunu hükme bağlıyor. Karakaş, bu sınırın uzun süredir değişmediğini kaydetti.
Buna göre 6 gün çalışılan iş yerlerinde günlük çalışma süresi 7,5 saate, 5 gün çalışılan yerlerde ise 9 saate kadar çıkabiliyor. Karakaş, farklı ülkelerde ise daha düşük haftalık çalışma sürelerinin uygulandığını aktardı.
Karakaş’ın aktardığı bilgilere göre çalışma sürelerinin azaltılmasına yönelik düzenlemelerin geçmişi 1919 yılına kadar uzanıyor. Milletlerarası Çalışma Teşkilatı (ILO) 1919’da günlük 8, haftalık 48 saatlik çalışma sınırını belirleyen standardı oluşturdu.
ILO, 1935’te haftalık 40 saatlik çalışma hedefini tavsiye kararı olarak benimsedi. Fransa’da 1936’da haftalık 40 saatlik çalışma yasal güvenceye alınırken ABD’de 1938 yılında Adil Çalışma Standartları Yasası ile haftalık sınır 40 saat olarak belirlendi.
Fransa’da 1998-2000 dönemindeki Aubry Yasaları haftalık çalışma süresini 35 saate indirdi. İzlanda’da ise 2015-2019 yılları arasında 35-36 saatlik çalışma uygulaması denendi.
Daha yakın dönemde Kolombiya’da 48 saatlik haftalık çalışma süresi 2021-2026 döneminde kademeli biçimde 42 saate indirildi. Şili’de 2023 yılında 45 saatlik sürenin kademeli olarak 40 saate indirilmesi yasalaştı.
Meksika da 2026’da 48 saatlik haftalık çalışma süresini kademeli şekilde 40 saate indirme sürecini başlattı. Brezilya’da ise çalışma süresi 44 saatten 40 saate düşürüldü ve haftada 2 günlük dinlenme hakkı düzenlendi.
Karakaş, Türkiye’de haftalık 45 saatlik çalışma süresinin azaltılması gerektiği yönündeki görüşünü dile getirdi. Uzun çalışma saatlerinin kronik yorgunluk, tükenmişlik ve strese yol açtığını ifade etti.
"Bu adım, toplumsal, ekonomik ve insani açılardan kaçınılmaz bir zorunluluktur"
Karakaş, uzun çalışma sürelerinin iş kazalarıyla ilişkisinin yanı sıra çalışan verimi üzerinde de etkili olduğunu belirtti. İzlanda ve Fransa örneklerine değinen Karakaş, çalışma süresinin azalmasının hastalık izinlerini, iş hatalarını ve kayıpları azaltabileceğini savundu.
