İşçi çocuklarına işe alımda öncelik verilmesine Sayıştay engeli: 4 kurumda tespit edildi

Sayıştay Başkanlığı, İzmir Büyükşehir Belediyesi ve bağlı üç kuruluşun toplu iş sözleşmelerinde çalışanların çocuklarına ve yakınlarına işe alım ayrıcalığı tanıyan düzenlemeleri mevzuata aykırı buldu. 2025 yılı denetimlerinde ortaya çıkan hükümler, kamu personeli alımlarında liyakat ve eşitlik ilkelerine aykırılık gerekçesiyle dört ayrı denetim raporuna yansıdı.

Denetimlerde bazı sözleşmelerin yalnızca öncelik tanımadığı, belirli durumlarda işe almayı zorunlu hale getirdiği belirlendi. Sayıştay, bu düzenlemelerin kamu hizmetine girişte objektif kriterlere dayanılması gerekliliğiyle bağdaşmadığını bildirdi.

Denetim raporlarında Anayasa'nın 70'inci maddesi ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 3'üncü maddesinde düzenlenen liyakat ilkesi dayanak gösterildi.

Anayasa'nın ilgili hükmü, kamu hizmetine alınacak kişiler arasında görevin gerektirdiği nitelikler dışında ayrım yapılmasını yasaklıyor. Sayıştay, toplu iş sözleşmelerinin çalışan yakınlarına ayrıcalık tanıyacak şekilde düzenlenemeyeceğini belirtti.

İncelemelerde dört farklı kurum ve şirkete ilişkin bulgular yer aldı.

Çalışanların eş ve çocuklarına işe alım önceliği veya zorunluluğu

Emekli olan işçinin çocuğuna işe giriş önceliği

Vefat eden çalışanın birinci derece yakınına öncelik

İş kazası nedeniyle ölen veya malul kalan işçinin bakmakla yükümlü olduğu kişilerin 2 ay içinde işe başlatılması

İZBETON ile Belediye-İş arasında imzalanan toplu iş sözleşmesinin 23'üncü maddesinin (f) bendinde çalışan çocuklarına yönelik düzenleme tespit edildi.

Maddeye göre İzmir Büyükşehir Belediyesi ve kapsamındaki şirketlerde aranan nitelikleri taşıyan işçi çocukları, çalışanın emekli olması şartıyla işe alımda öncelikten yararlanabiliyordu. Düzenlemenin sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren geçerli olduğu belirtildi.

Sayıştay, bu hükmün ihtiyaç duyulan kadrolardan bağımsız biçimde emekli personelin çocuklarına uygun pozisyon oluşturulmasına yol açabileceğini değerlendirdi.

Şirket sermayesinin tamamının kamuya ait olması ve kamu kaynaklarının kullanılması da raporda ele alındı. Denetçiler, personel seçiminde objektif ölçütlerin uygulanması ve fırsat eşitliğinin korunması gerektiğini vurguladı.

İZBETON yönetimi, denetim bulgusu kapsamında gerekli işlemleri gerçekleştireceğini bildirdi. Sayıştay ise emekli personelin çocuklarına sağlanan işe alım önceliğinin kaldırılmasını istedi.

İZSU tarafından 1 Nisan 2024 tarihinde yetkili sendikayla imzalanan toplu iş sözleşmesinin 23'üncü maddesinin (u) bendi de denetim kapsamına girdi.

Sözleşmede, çalışanın hayatını kaybetmesi durumunda birinci derece yakınına işe girişte öncelik sağlanması öngörüldü.

İdare, söz konusu sözleşme döneminde bu düzenlemeye dayanılarak herhangi bir personel alımı gerçekleştirilmediğini açıkladı. Ancak Sayıştay, uygulama yapılmamış olmasının sözleşme hükmüne yönelik hukuki değerlendirmeyi değiştirmediğini belirtti.

Denetim sonucunda eşitlik ve liyakat ilkeleriyle uyuşmayan hükümlerin toplu iş sözleşmelerinde bulunmaması gerektiği kaydedildi.

İzmir İnovasyon ve Teknoloji AŞ ile DİSK/Genel-İş arasında imzalanan sözleşmenin 19'uncu maddesi, diğer düzenlemelerden farklı olarak belirli kişilerin işe başlatılmasını öngörüyordu.

Sözleşme, iş kazasında yaşamını yitiren veya malul kalarak işten ayrılan çalışanların bakmakla yükümlü olduğu kişilerin en geç 2 ay içinde işe alınmasına ilişkin hüküm içeriyordu.

Sayıştay, bu düzenlemenin şirketin personel ihtiyacından bağımsız biçimde istihdam yükümlülüğü oluşturduğunu değerlendirdi.

Şirket ise hükmün sosyal koruma amacı taşıdığını ve kesin bir işe alma zorunluluğu getirmediğini savundu. Yönetim, bugüne kadar söz konusu madde kapsamında istihdam yapılmadığını da bildirdi.

Denetçiler, sözleşmedeki iki aylık sürenin bağlayıcı nitelik taşıdığı görüşünü benimsedi. Düzenlemenin yalnızca uygun kadro ve yeterlilik koşullarıyla uygulanacağı yönündeki savunma kabul edilmedi.

İzmir Büyükşehir Belediyesi de personel alımlarının ilgili birimlerin ihtiyaçları ve adayların gerekli koşulları taşıma durumları dikkate alınarak yapıldığını açıkladı.

Sayıştay, belediyenin sözleşmelerinde çalışan eş ve çocuklarına öncelik sağlayan veya işe alınmalarını zorunlu kılan hükümlerin bulunduğunu tespit etti. İnceleme, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı yapan şirketlerin sendikalarla imzaladığı sözleşmeleri de kapsadı.

Denetim raporunda, çalışan çocuklarının diğer adaylarla aynı koşullarda işe alım süreçlerine katılabileceği ifade edildi.

Sayıştay, ayrıcalık tanıyan sözleşme maddelerinin korunmasını haklı gösterecek bir gerekçe bulunmadığı sonucuna vardı. Denetim kapsamında, henüz personel alımında kullanılmamış hükümlerin de liyakat ve eşitlik ilkeleri bakımından değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.