G7 Dışişleri Bakanları Toplantısı: Değişen jeopolitik düzene adaptasyon

Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırmalar Merkezi (DİPAM) Başkanı Dr. Tolga Sakman, Paris'teki G7 Dışişleri Bakanları Toplantısı'nda öne çıkan gündem maddelerini AA Analiz için kaleme aldı.

Fransa'nın 2026 yılı G7 dönem başkanlığı kapsamında 9-10 Kasım tarihlerinde Paris'te gerçekleştirilen G7 Dışişleri Bakanları Toplantısı, uluslararası sistemin yapısal dönüşüm sancılarının en somut biçimde gözlemlendiği diplomatik zeminlerden biri oldu. Dönem başkanlığının 2027 yılı başında ABD'ye devredilmesinden önceki bu son kritik dışişleri buluşması, yalnızca geleneksel Batı ittifakının iç konsolidasyon arayışını değil, aynı zamanda transatlantik blok içindeki stratejik ayrışmaları ve G7'nin Küresel Güney ile kurmaya çalıştığı yeni angajman mimarisinin de ipuçlarını verdi.

Paris toplantısının arka planındaki en belirgin jeopolitik gerilim, Washington'ın tek taraflı ve öngörülemez diplomasi baskıları ile Avrupa başkentlerinin çok taraflılık ve kurumsal katılım ısrarı arasındaki makastır. Rusya-Ukrayna Savaşı'nın kritik bir eşiğe ulaştığı ve ABD arabuluculuğunda Moskova ile Kiev arasında Abu Dabi'de yürütülen barış müzakerelerinin gündemi belirlediği bir dönemde, Avrupalı aktörlerin temel kaygısı kıtanın güvenlik mimarisini doğrudan ilgilendiren süreçlerin dışında bırakılmaktır. ABD Başkanı Donald Trump'ın Rusya ile yalnızca Ukrayna'yı değil "tüm Avrupa'yı" ilgilendiren kapsamlı bir anlaşma öngören açıklamaları ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun "savaş sonrası Avrupa güvenlik altyapısının her görüşmede masaya yatırılan temel başlıklardan biri olduğunu" teyit etmesi, Avrupa başkentlerinde 1945 Yalta benzeri bir dışlanma kaygısını tetikledi.

Avrupa kanadı, Kiev'in toprak bütünlüğünü koruyan adil bir barışın ancak güçlü ve bağlayıcı güvenlik garantileriyle mümkün olabileceğini savunurken, Washington yönetiminin çatışmayı hızla dondurarak jeopolitik yükü Avrupa'nın üzerine bırakma ve Moskova ile daha geniş bir küresel denklem kurma eğilimi, transatlantik uyumun önündeki en büyük engel gibi görünüyor. Sonuç bildirgesinde Ukrayna'ya verilen desteğin kapasite, finansman ve enerji boyutlarıyla tahkim edilmesi, Avrupa'nın bu dışlanma riskine karşı geliştirdiği diplomatik bir dengeleme hamlesidir.

Bununla birlikte, ABD ara seçimlerinin ardından ilk yurt dışı ziyaretini yapan Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun katılımıyla gerçekleşen temaslar, Washington ile Avrupa başkentleri arasındaki güç kullanma/diplomasi veya yaptırımları gevşetme/sıkılaştırma gibi taktiksel farklılıkların tamamen giderilemediğini, ancak kurumsal diyalog kanallarının açık tutulmasının her iki taraf için de stratejik bir zorunluluk olduğunu teyit etti.

Paris'teki müzakerelerin ikinci ana ağırlık merkezini Orta Doğu'daki kırılgan dengeler oluşturdu. ABD-İran hattında nükleer tehditler ve olası askeri müdahale senaryoları etrafında şekillenen belirsizlik, G7 üyeleri arasında ciddi bir stratejik koordinasyon ihtiyacını doğurdu. Sonuç bildirgesinde yer alan, İran'ın bu devletlerin vatandaşlarına ve topraklarına yönelik şiddet içeren komplolara karıştığına dair algı ve 27 Eylül'de İngiltere'nin Fairford üssüne yönelik yaşandığı iddia edilen olayda İran'ı sorumlu tutmaları bu ihtiyacın temelini oluşturuyor. Üstelik bu iddialar arasında Avrupa'daki perakende tedarik zincirlerini hedef alan ve Fransa tarafından İran Devrim Muhafızları Ordusu ile ilişkilendirilen geniş çaplı siber saldırıların da olması, siber caydırıcılığın G7 dış politika gündeminin ayrılmaz bir parçası haline geldiğini kanıtlıyor.

Fransa Dışişleri Bakanı Barrot ve Alman mevkidaşı Johann Wadephul, bölgede yeni bir askeri tırmanmanın Avrupa açısından kaldırılamaz bir maliyet yaratacağını açıkça dile getirdi. Avrupa'nın temel önceliği, Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz'deki deniz trafiğinin tamamen normale dönmesidir. Rusya kaynaklı enerji bağımlılığını kırdıktan sonra Orta Doğu ve Körfez tedarik hatlarına daha fazla bel bağlayan Avrupa ekonomisi için İran ile yaşanacak yeni bir sıcak çatışma, doğrudan enflasyonist şok ve tedarik krizi anlamına gelmektedir. Hürmüz'ün ücretsiz, güvenli ve serbest geçişinin öneminin vurgulandığı toplantıda Fransa ve İngiltere liderliğinde çok uluslu savunma yapısı oluşturularak bu şartların sağlanmasının mümkün olduğu teyit edildi.

Bölgesel güvenliğin diğer bir kritik başlığı olan Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Görev Gücü'nün (UNIFIL) görev süresinin yıl sonunda sona erecek olması toplantı gündeminde yer alan konulardan biriydi. İsrail'in Güney Lübnan'a saldırıları devam ederken, sahada oluşabilecek bir güvenlik boşluğunun önüne geçmek amacıyla Paris'in Lübnan Silahlı Kuvvetleri'ne sahada destek verecek ve Hizbullah'ın silahsızlandırılması sürecine katkı sağlayacak çok uluslu bir askeri geçiş koalisyonu önerisine karşın Washington, tarafların mevcut ateşkes anlaşmalarına uyup uymadığını denetleyecek sivil ve izleme odaklı bir misyon önerisini sundu. Üstelik ABD, UNIFIL unsurlarını kullanacak yeni bir geçiş mekanizması için gereken Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararını veto edebileceği sinyalini de vermiş oldu.

Ayrıca önceki G7 bildirgelerinde ikincil planda kalan Yemen, Sudan, Afrika Boynuzu, Venezuela, Küba ve Haiti gibi kriz bölgelerinin metne dahil edilmesi, G7'nin küresel istikrarsızlık kuşaklarını bir bütün olarak okuma ve jeopolitik kör noktaları minimize etmeye çalıştığını gösteriyor.

Paris toplantısının en dikkat çekici yapısal çıktısı, G7'nin meşruiyet ve etkinlik krizini aşmak için başvurduğu "outreach" (dışa açılım) diplomasisidir. Fransa'nın dönem başkanlığında öne çıkardığı yakınlaşma ve somut sonuç üretme yaklaşımı da bu ihtiyaca dayanıyor. Haziran ayında Evian'da düzenlenen liderler zirvesinde Hindistan, Brezilya, Güney Kore, Mısır ve Kenya gibi ülkelerin sürece dahil edilmesi, G7'nin kendi üyeleri dışındaki aktörlerle daha esnek ortaklıklar kurma arayışını ortaya koymuştu. Paris Dışişleri Bakanları Toplantısı ise bu yaklaşımın güvenlik ve dış politika boyutunu tamamladı.

Fransa'nın davetiyle Suudi Arabistan, Brezilya, Mısır ve Güney Kore dışişleri bakanlarının bu toplantıya katılımı, G7'nin küresel yönetişim tekeline sahip olmadığı gerçeğinin dolaylı bir kabulüdür. Küresel Güney'in yükselen orta büyüklükte güçleri ve bölgesel aktörleriyle kurulan bu temas, somut işbirliği zeminleri oluşturmayı hedefliyor. Marsilya'da eş zamanlı olarak başlatılan "G7+ Limanlar Ağı" girişimi, geleneksel diplomasinin sınır ötesi organize suçlar, uyuşturucu kaçakçılığı ve lojistik güvenlik gibi teknik alanlarla tahkim edilmeye çalışıldığını gösteriyor.

Paris toplantısını öncekilerden ayıran en özgün normatif yenilik, yapay zeka teknolojilerinin salt ekonomik rekabet veya dijital regülasyon başlığı olmaktan çıkarılıp doğrudan ulusal güvenlik ve dış politika doktrinine entegre edilmesidir.

Yine 9 Kasım'da Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tarafından ilan edilen ve altında bu konuda çalışan büyük firmalar ile içlerinde Almanya, Kanada gibi G7 üyeleri de bulunan birçok devletin temsilcilerinin imzası bulunan "Yapay Zeka Güvenliği için Paris Barış Çağrısı"nın ardından G7 sonuç bildirgesinde yapay zeka güvenliğine yapılan güçlü vurgu, Batı bloğunun teknolojik standart belirleme gücünü koruma refleksini yansıtıyor. Bu adım, uluslararası sistemde "teknolojik egemenlik" kavramının klasik askeri güç unsurlarıyla eşit ağırlığa ulaştığının diplomatik tescilidir.

Sonuç olarak, Paris'teki G7 Dışişleri Bakanları Toplantısı'nın önemi yeni bir uluslararası düzenin kurulduğunu ilan etmesi değil, mevcut düzenin hangi güvenlik ve güç ilişkileri üzerinden yeniden şekillendiğini göstermesidir. Uluslararası sistemin çok merkezli hale gelmesi, bölgesel aktörlerin artan etkisi ve büyük güçler arasındaki rekabet, G7'nin hareket alanını sınırlıyor. Bununla birlikte toplantı, grubun değişen koşullara uyum sağlamak için güvenlik, ekonomi ve teknoloji politikalarını daha bütünleşik bir çerçevede ele almaya çalıştığını ortaya koyuyor. Nihayetinde klasik güvenlik tehditleri ile hibrit ve teknolojik risklerin iç içe geçtiği yeni küresel konjonktürde, G7'nin kendisini salt bir "Batılı kulüp" olmaktan çıkarıp daha kapsayıcı bir kriz yönetim platformuna dönüştürme çabasının örneği olarak kendini konumlandırmaya çalıştığını söylemek mümkün.

[Dr. Tolga Sakman, Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırmalar Merkezi (DİPAM) Başkanıdır.]

*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Bu haberde bir hata mı var? Her türlü talep, şikâyet ve görüş için okur temsilcimize ulaşabilirsiniz.