Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, önceki gün kabine toplantısının ardından yaptığı açıklamada emeklilere ilave zam müjdesi verdi. Erdoğan, "Emeklilerimizin yaşadığı zorlukların farkında olduğumuzu daha önce pek çok defa samimiyetle ifade ettim. Bu konuda her zaman yapıcı olmaya, şartları zorlama pahasına elimizden geleni yapmaya gayret ettik. İnşallah 2027 bütçesinde başımızın tacı olan emeklilerimizin durumunu biraz daha iyileştirecek mali imkanları oluşturuyoruz. Bunun için ihtiyaç duyulan yasal düzenlemeyi adalet ve hakkaniyet çerçevesinde Türkiye Büyük Millet Meclisimizin de takdiriyle sene sonuna kadar hayata geçirmeyi ümit ediyoruz” dedi.
Hiçbir iyileştirme yapılmazsa ocak ayında SSK ve BAĞ-KUR emekli aylıklarına yüzde 9 – 10, emekli memur aylıklarına ise yüzde 7 – 8 arasında değişen oranlarda zam yapılması gerekiyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıkladığı iyileştirme, bu zam oranlarının üzerine ilave artış anlamına geliyor. Peki iyileştirme hangi yöntemle yapılacak?
AK Parti hükümetleri döneminde geçmişte de bazı yıllarda normal zammın üzerine ilave zamlar yapıldı.
2003 yılında SSK ve BAĞ-Kur’dan aylık alanlara yıl boyunca her ay 75 – 100 TL sosyal destek ödemesi gerçekleştirildi. Aylıklar öncelikle 6 aylık enflasyon oranında artırıldı. Bu artış sonucu sosyal destek ödemesinin altında kalan aylıklardaki zam tutarları destek ödeme tutarına tamamlandı.
Bu sayede, yıllık enflasyonun yüzde 18,35 olduğu 2003 yılında en düşük SSK emekli aylıkları yüzde 38,5 oranında, ortalama emekli aylıkları ise yüzde 28,4 oranında arttı.
BAĞ-KUR’da ise 6. basamak emekli aylıkları yüzde 51,1, 12. basamak emekli aylıkları ise yüzde 38,8 oranında artırıldı.
2004 yılında yıllık tüketici enflasyonu yüzde 9,35 oldu. Hükümet bir önceki yıl her ay yapılan sosyal destek ödemelerini emekli aylıklarına dahil etti ve ocak-temmuz aylarında yüzde 10’ar oranında artış yaptı.
Yıllık enflasyonun yüzde 7,72 olduğu 2005 yılında ise 6 aylık dönemlerde yüzde 6’şar oranında artış gerçekleştirildi.
2010 yılında SSK ve BAĞ-KUR emekli aylıklarına normalde ocak ayında yüzde 3,59, temmuzda yüzde 2,71 oranında zam yapılması gerekiyordu. Çıkartılan kanunla düşük emekli aylıklarına seyyanen 60 TL, diğer emekli aylıklarına ise yüzde 4,62 oranında zam yapıldı. Temmuz ayında ise tüm emekli aylıkları yüzde 3,59 oranında artırıldı.
2011 yılında SSK ve BAĞ-KUR emekli aylıklarına yine 60 TL seyyanen zam yapıldı. Emekli aylığı yüksek olanlara ise 6’şar aylık dönemlerde yüzde 4 oranında zam verildi.
2023 yılında iyileştirmeler yüzdesel zamla yapıldı. Ocak ayında normalde yüzde 15,4 oranında zam yapılacak iken işçi, esnaf, çiftçi ve memur emekli aylıklarına refah payıyla birlikte yüzde 30 oranında zam yapıldı. Temmuz ayında ise yüzde 19,8 oranında zam yapılacak iken yüzde 25 oranında zam yapıldı.
Önceki yıllardaki deneyimlerden yola çıkarsak emekli aylıklarına iyileştirmenin seyyanen zam veya oransal zam şeklinde yapılması bekleniyor.
Tüm emekliler için iyileştirme yapılacaksa oransal ilave zam senaryosu öne çıkar. Örneğin, normalde 6 aylık enflasyona göre SSK ve BAĞ-KUR emeklisine yüzde 10, memur emeklisine yüzde 8 oranında zam yapılacak iken, tüm emeklilere yüzde 20 oranında zam yapılabilir. Böylece enflasyonun üzerinde 10 puanlık bir refah payı sağlanır.
Emekli aylıklarında iyileştirme yapmanın üçüncü yolu da kök aylıkların yükseltilmesi. 2000 yılından sonra çalışanların aylık bağlama oranları (ABO) ve milli gelirdeki artıştan yararlanma oranları düşürüldüğü için emekli aylıkları düşük bağlanıyor. Eski Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik’in bir süre önce açıkladığı gibi intibak yasası çıkartılması gerekiyor. Çıkartılacak intibak yasası ile 2000 yılından sonraki döneme ilişkin çalışmalara karşılık bağlanmış olan emekli aylıkları ile halen çalışmaya devam edenlere bağlanacak emekli aylıkları yeniden hesaplanacak.
Bütçeye maliyetinin daha yüksek olması beklenen intibak yasası kapsamlı bir yasal düzenlemeyi gerektiriyor.
İntibak yasası SSK ve BAĞ-KUR emeklileri ile ilk defa Ekim 2008 tarihinde memurluğa başlamış kişileri ilgilendiriyor.
Bunların dışında bir de emekli memurların beklediği seyyanen zammın emekli aylıklarına yansıtılması bulunuyor. 2023 yılında memur maaşlarına yapılan 8077 TL tutarındaki seyyanen zam, bugün 25 bin 153 TL’ye ulaştı. İntibak yasası gündeme gelirse seyyanen zammın memurların emekli aylıklarına yansıtılması da gündeme gelir.
2027 yılı Cumhurbaşkanlığı Programında aylık bağlama sisteminin kişilerin daha çok istihdamda kalmasını teşvik edecek ve mali yük getirmeyecek şekilde yeniden düzenleneceği belirtildi. Çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek aylık bağlama sistemlerine yönelik çalışmalar yapılacağı kaydedildi.
Bu düzenleme, kısmen kök aylıklarda iyileştirmeyi içeren bir düzenleme anlamına gelse de “mali yük getirmeyecek” ifadesinden, intibak düzenlemesi değil, gelecek yıllardaki çalışmalara ilişkin aylık bağlama oranlarının yükseltileceği anlamı çıkıyor.
Kaldı ki 2026 yılı programı dahil önceki yılların programında da aynı ifadeler yer aldı.
Amasya'da, besicinin sevmeye çalıştığı ineğinin tekme darbesiyle yere düştüğü anlar kameraya yansıdı. (İHA)
