Sitemizi Google aramalarında tercih edilen kaynak olarak ekleyin.
TikTok, Instagram ve Facebook gibi platformlarda el yapımı ürünler sattığını söyleyen bazı hesaplar, izleyicilerin karşısına çarpıcı hikâyelerle çıkıyor. Geçim sıkıntısı yaşayan bir kadın, küçük atölyesinde ayakta kalmaya çalışan bir zanaatkâr ya da işini sürdürebilmek için destek isteyen bir girişimci… Ancak ekranda görülen kişi ve anlatılan hikâye her zaman gerçek değil!
ABD merkezli teknoloji sitesi The Verge’in incelediği hesaplarda, yapay zekayla oluşturulmuş kadınlar el yapımı kemer tokaları sattıklarını anlattıkları videolarla dikkat çekiyor. Gözyaşları içinde işlerini kurtarmak için destek isteyen bu karakterler, izleyicilerin duygularına hitap ederek onları ürünlerini satın almaya teşvik ediyor. Üstelik aynı senaryolar, farklı karakterler ve ürünler kullanılarak tekrar tekrar deneniyor.
Burada satışın merkezinde yalnızca ürün değil, tüketicinin kurduğu duygusal bağ da bulunuyor. İzleyici, karşısında bir reklam karakteri değil, zor durumda olan gerçek bir üretici bulunduğunu düşündüğünde satıcının kimliğini araştırmadan alışveriş yapabiliyor. İşte her şey tam olarak burada başlıyor.“ÜÇ FARKLI TEHLİKE SÖZ KONUSU”
“Bu dolandırıcılık yönteminin temelinde sosyal mühendislik yatıyor” diyen Bilişim Uzmanı Osman Demircan, “Ancak geleneksel dolandırıcılıktan bu yöntemi ayıran önemli bir farkı var. Dolandırıcılar artık yalnızca sahte ürün veya sahte internet sitesi oluşturmuyor; yapay zeka kullanarak gerçekte var olmayan insanları ve onların yaşam hikâyelerini de oluşturabiliyor” dedi ve şöyle devam etti:
— Örneğin, sosyal medyada el emeği ürünler satarak çocuklarına bakmaya çalışan bir annenin videosuyla karşılaştığınızı düşünün. Kadın ağlayarak ekonomik zorluklarını anlatıyor ve ürettiği ürünleri satın almanızı istiyor. Oysa videodaki kadın da atölyesi de tamamen yapay zekayla oluşturulmuş olabilir. İlk aşamada kullanıcının duygularına hitap edilerek güven kazanılıyor. Ardından sahte yorumlar, beğeniler ve müşteri değerlendirmeleriyle bu güven pekiştiriliyor. Son aşamada kullanıcı bir alışveriş sitesine veya ödeme bağlantısına yönlendiriliyor.
— Burada üç farklı tehlike söz konusu. Kullanıcı, gerçekte el yapımı olmayan, seri üretim bir ürüne yüksek fiyat ödeyebilir. Parasını göndermesine rağmen ürününü hiç alamayabilir. Daha tehlikelisi, sahte ödeme sayfasına girdiği kredi kartı bilgilerini, kişisel verilerini veya hesap bilgilerini dolandırıcılara kaptırabilir. Bu bilgiler daha sonra başka dolandırıcılık girişimlerinde de kullanılabilir.
“ÜLKEMİZDE SAHTE ÜRÜN SATIŞI, TAKLİT HESAPLAR VE ÖDEME DOLANDIRICILIĞI TEHDİTLER ARASINDA”
Osman Demircan konuyu ülkemiz açısından değerlendirdiğinde, “Sosyal medya üzerinden sahte ürün satışı, taklit hesaplar ve ödeme dolandırıcılığı zaten karşılaştığımız tehditler arasında. Burada dikkat çekmek istediğim nokta, dolandırıcıların artık gerçek bir işletme kurmasına, ürün üretmesine, hatta kamera karşısına geçmesine bile gerek kalmayabilmesi. Yapay zeka sayesinde bütün bunların dijital bir taklidini oluşturmak ve oluşturulan bu gerçekçi içeriklere inanmak çok kolay” dedi.
“Artık yalnızca fotoğraflara ve videolara bakarak bir sosyal medya hesabının gerçek olduğunu kesin biçimde söylemek mümkün değil. Yapay zeka, gerçek insanlardan ayırt edilmesi oldukça zor görüntüler oluşturabiliyor” diyen Osman Demircan, “Yine de bazı işaretler dolandırıcılık ihtimalini ortaya çıkarabilir” dedi ve şu bilgilerin altını çizdi:
— Örneğin, videodaki kişinin dudak hareketleriyle sesi arasında uyumsuzluk bulunması, ellerinin veya kullandığı aletlerin görüntüsünde tutarsızlıklar görülmesi ve aynı atölye görüntülerinin farklı hesaplarda kullanılması şüphe uyandırmalı. Ancak bunların bulunmaması, videonun gerçek olduğunu da maalesef kanıtlamıyor.
— İkinci önemli nokta hesap geçmişi. Birkaç gün önce açılmış, çok sayıda ürün paylaşmış ve binlerce takipçisi olmasına rağmen gerçek müşteri deneyimleri bulunmayan hesaplara dikkat etmek gerekiyor. Özellikle yorumlara güvenerek kesinlikle alışveriş yapılmamalı. Çünkü günümüzde yapay zekayla yüzlerce farklı müşteri yorumu üretmek mümkün. Bu yorumlar farklı kişiler tarafından yazılmış gibi görünse de aynı dolandırıcılık organizasyonunun parçası olabilir.
IBAN’A ÖDEME İSTEYEN VEYA ALIŞVERİŞİ GÜVENİLİR PLATFORMLARIN DIŞINA TAŞIMAYA ÇALIŞAN HESAPLARA DİKKAT!
Tüketicilerin ürün görsellerini Google Lens gibi tersine görsel arama araçlarıyla mutlaka kontrol etmesi gerektiğini de vurgulayan Osman Demircan, “El yapımı olarak satılan bir çantanın veya takının aynı görseli başka sitelerde, özellikle seri üretim ürünlerin satıldığı platformlarda bulunuyorsa ürünün özgünlüğü sorgulanmalı. Bu durum tek başına dolandırıcılığı kanıtlamaz ancak önemli bir uyarı” dedi ve ekledi:
“Ayrıca satıcının iletişim bilgileri, ticari kimliği, iade koşulları ve ödeme yöntemi kontrol edilmeli. Özellikle sürekli acele ettiren, yalnızca kişisel IBAN’a ödeme isteyen veya alışverişi güvenilir platformların dışına taşımaya çalışan hesaplara karşı çok dikkatli olunmalı.”
El emeği adı altında yürütülen yanıltıcı satışların bir başka boyutu da gerçek sanatçıların ve zanaatkârların tasarımlarının taklit edilmesi. Yapay zeka araçları, özgün ürünlere benzeyen görseller oluşturmayı ve bunları çevrim içi mağazalarda satışa sunmayı kolaylaştırabiliyor. Böylece tüketici sahte bir ürünle karşılaşırken tasarımı geliştirmek için zaman ve emek harcayan kişi de gelir ve itibar kaybına uğrayabiliyor.
ABC News’in gündeme getirdiği bir olayda, tığ işi tasarımlar hazırlayan Lucy Cooper, kendi geliştirdiği bir bere modelinin yapay zekayla oluşturulmuş görsellerle başka bir sosyal medya satış platformunda satışa çıkarıldığını fark etti. Tasarımı üzerinde uzun süre çalıştığını belirten Cooper, emeğinin değersizleştirildiğini söyledi. Ürünü satın alan bazı müşteriler de kendisine ulaşarak sunulan desenin gerçek bir bere üretmek için yeterli olmadığını bildirdi.
Bu örnek, sorunun yalnızca sahte bir üreticinin hikâye anlatmasından ibaret olmadığını gösteriyor. Gerçek bir tasarımın izinsiz taklit edilmesi veya bir sanatçının görsellerinin başka bir satıcı tarafından kullanılması, tüketicinin orijinal ürünle taklidini ayırt etmesini de zorlaştırabiliyor.
TÜRKİYE'DE KÜÇÜK ÜRETİCİLERİN HESAPLARI NE KADAR GÜVENDE?
Instagram ve TikTok, Türkiye’de evden üretim yapanlar, örgü ustaları, takı tasarımcıları ve küçük atölyeler için müşterilere ulaşmanın önemli yollarından biri. Bu işletmelerde ürünün özgünlüğü kadar üreticiyle müşteri arasında kurulan güven de satışın önemli bir parçası.
Peki sosyal medya üzerinden satış yapan küçük üreticiler, işletme kimliğinin taklit edilmesi ve sahte ödeme bağlantılarına karşı hangi önlemleri almalı?
Bu soruma “Türkiye’de Instagram ve TikTok üzerinden satış yapan küçük üreticiler açısından en önemli tehlikelerden biri, sosyal medya hesaplarının aynı zamanda işletmenin vitrini ve müşteri iletişim kanalı olması. Bir üreticinin hesabı ele geçirildiğinde yalnızca takipçilerini kaybetmesinden söz etmiyorum. Dolandırıcılar bu hesaptaki müşteri yazışmalarına ulaşabilir, müşterilerden ödeme isteyebilir veya işletme adına sahte kampanyalar düzenleyebilir” cevabını veren Osman Demircan, önemli bilgiler paylaştı:
— Üstelik çoğu zaman saldırganın hesabı ele geçirmesi de gerekmiyor. Gerçek işletmenin profil fotoğrafını, kullanıcı adına benzeyen bir ismi ve ürün görsellerini kullanarak sahte bir hesap açması da yeterli olabiliyor. Böylece müşteriler gerçek üreticiden alışveriş yaptıklarını düşünürken paralarını dolandırıcıya gönderebiliyor. Hesap ele geçirmede kullanılan yöntemlerin başında oltalama saldırıları geliyor. Örneğin, işletme sahibine Instagram’dan gönderilmiş gibi görünen bir mesajda telif hakkı ihlali nedeniyle hesabının kapatılacağı söyleniyor. Mesajdaki bağlantıya girerek itiraz etmesi isteniyor. Kullanıcı sahte giriş ekranına hesap bilgilerini yazdığında saldırgan bu bilgileri ele geçirebiliyor.
— Küçük üreticilerin mutlaka güçlü ve benzersiz parolalar kullanması, iki aşamalı doğrulamayı etkinleştirmesi ve mümkünse geçiş anahtarı veya kimlik doğrulama uygulamalarını tercih etmesi gerekiyor. Hesap kurtarma amacıyla kullanılan e-posta adresinin de aynı şekilde korunması önemli. Bunun yanında işletmeler, müşterilerini korumak için resmî ödeme kanallarını açıkça belirtmeli. Hesaplarında hangi internet sitesi üzerinden satış yaptıklarını duyurmalı ve farklı ödeme yöntemlerine veya bağlantılara yönlendiren mesajlara karşı müşterilerini uyarmalı.
Şüpheli bir el emeği satışından sonra ilk adım, yeni ödeme yapmamak ve olayla ilgili kanıtları korumak. Satıcıyla yapılan yazışmaların, ürün ilanının, bağlantıların ve ödeme belgelerinin saklanması, daha sonra yapılacak başvurular açısından önem taşıyor.
Kart bilgileri şüpheli bir sayfaya girildiyse bankayla vakit kaybetmeden iletişime geçilmesi; hesap bilgileri paylaşıldıysa parolaların değiştirilmesi ve iki aşamalı doğrulamanın etkinleştirilmesi gerekiyor. Şüpheli hesap ayrıca ilgili platforma bildirilebilir. Ödeme yapılan hizmet sağlayıcıyla iletişime geçmek ve olayın niteliğine göre yetkili mercilere başvurmak da izlenebilecek adımlar arasında.
Bununla birlikte, zararın geri alınıp alınamayacağı ve hangi hukuki yolların kullanılabileceği olayın ayrıntılarına göre değişebilir. Bu nedenle hızlı hareket etmek ve işlem kayıtlarını kaybetmemek önem taşıyor.
Türkiye ve dünyadaki en güncel gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.
