Türkiye, yabancı sermayeyi ülkeye çekmek için yeni bir teşvik mekanizmasını devreye soktu. Bülent Aydemir’in Ankara’dan aktardığı habere göre, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla bugünkü Resmi Gazete’de yayımlanan 11994 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Türkiye’de yatırım yapacak yabancılara, yatırım tutarlarına göre 3 ve 5 yıl süreli ikamet izni verilmesinin önü açıldı.
Yeni düzenlemeye göre Türkiye’de en az 150 bin dolar veya karşılığı döviz tutarında yatırım yapan yabancılar 3 yıl, en az 200 bin dolar yatırım yapanlar ise 5 yıl ikamet izni alabilecek.
Ancak kararın asıl önemi, yatırımın niteliğinde yatıyor. Türkiye, yabancı yatırımcıya ikamet hakkı sağlamak için mutlaka şirket kurmasını, istihdam yaratmasını veya gayrimenkul satın almasını şart koşmuyor. Banka mevduatı, devlet borçlanma araçları, gayrimenkul yatırım fonları, girişim sermayesi yatırım fonları ve bireysel emeklilik sistemi de bu kapsamda değerlendiriliyor.
Düzenlemenin temel ekonomik hedefi, Türkiye’ye döviz ve uzun vadeli sermaye girişini teşvik etmek. Yabancıların yalnızca konut satın alarak değil, Türkiye’nin finansal sistemine kaynak aktararak da ikamet hakkı elde edebilmesi amaçlanıyor.
Bu yönüyle karar, klasik gayrimenkul odaklı yatırım yoluyla oturum programlarından ayrılıyor. Türkiye, yabancı sermayeyi bankacılık sistemine, kamu borçlanma araçlarına, sermaye piyasalarına ve emeklilik sistemine yönlendirecek bir model oluşturuyor.
Özellikle döviz mevduatının bankacılık sistemine kazandırılması, devlet tahvillerine talep oluşturulması ve yatırım fonlarının büyütülmesi bakımından düzenlemenin finansal piyasalar açısından da sonuçları olabilir.
Cumhurbaşkanı Kararı’nda dört yatırım kanalı belirlendi:
Yatırımın yalnızca yapılmış olması yeterli değil. Mevduat, devlet borçlanma araçları ve yatırım fonlarındaki varlıkların, verilen ikamet izni süresinin en az yarısı boyunca korunması gerekiyor. Bireysel emeklilikte de aynı şekilde sistemde kalma şartı bulunuyor.
Buna göre 3 yıllık ikamet izni alan yatırımcı, yatırımını en az 1,5 yıl; 5 yıllık izin alan yatırımcı ise en az 2,5 yıl korumak zorunda.
Yatırımın niteliğine göre denetim BDDK, Hazine ve Maliye Bakanlığı, SPK ve SEDDK tarafından yapılacak. Uygulama, İçişleri Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslar doğrultusunda yürütülecek.
Düzenleme yalnızca yatırımcıyı kapsamıyor. Yatırımcının yabancı eşi ile kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı yabancı çocukları da bu ikamet izninden yararlanabilecek.
Böylece Türkiye’ye sermaye getiren yabancı yatırımcıya ailesiyle birlikte daha uzun süreli yaşam imkanı sunuluyor.
Kararın en kritik hukuki ayrıntılarından biri, bu yolla alınacak ikamet izinlerinin Türk vatandaşlığına geçiş için özel bir hak oluşturmaması. Kararda açıkça, bu izinlerin 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 12’nci maddesi kapsamında değerlendirilmeyeceği belirtiliyor.
Dolayısıyla 150 bin veya 200 bin dolar yatıran yabancı, bu işlemle Türk vatandaşı olmayacak. Yalnızca belirlenen süre boyunca Türkiye’de ikamet etme hakkı elde edecek.
Ayrıca düzenleme, Türkiye’de çalışmayan yabancı yatırımcıları hedefliyor. İkamet izni, kendiliğinden çalışma izni anlamına da gelmiyor.
Bir diğer önemli ayrıntı ise doğrudan konut satın almanın bu karar kapsamındaki yatırım araçları arasında sayılmaması. Yani yeni model, gayrimenkul alımından ziyade finansal yatırım üzerinden şekilleniyor.
Yatırım karşılığında ikamet hakkı verilmesi dünyada yeni bir uygulama değil. Ancak ülkeler bu sistemi farklı yatırım tutarları, süreler ve ekonomik önceliklerle uyguluyor.
Portekiz, Golden Visa programında gayrimenkul alımını kapsam dışına çıkararak yatırım fonlarına yöneldi. Uygun yatırım fonlarına en az 500 bin euro yatırılması, ikamet hakkı sağlayan seçeneklerden biri. Yatırımın en az beş yıl korunması gerekiyor. Türkiye’nin 150-200 bin dolarlık yeni modeli, fon yatırımı açısından Portekiz’e göre daha düşük bir giriş eşiği oluşturuyor.
Yunanistan, yatırım yoluyla ikamet programını ağırlıklı olarak gayrimenkul üzerinden yürütüyor. Atina, Selanik, Mikonos ve Santorini gibi bölgelerde asgari yatırım tutarı 800 bin euroya çıkarılmış durumda. Diğer birçok bölgede eşik 400 bin euro. Belirli nitelikteki gayrimenkul dönüşüm ve restorasyon projelerinde ise 250 bin euroluk özel seçenekler bulunuyor. Türkiye’nin farkı, gayrimenkul fiyatlarını yükseltebilecek doğrudan konut talebi yerine finansal araçlara yönelmesi.
Birleşik Arap Emirlikleri, yatırımcılara 10 yıllık Golden Residency imkanı sunuyor. Kamu yatırımlarında veya gayrimenkulde en az 2 milyon dirhem, yaklaşık 545 bin dolar seviyesinde yatırım şartı bulunuyor. Türkiye’nin 200 bin dolara 5 yıllık ikamet modeli, giriş maliyeti açısından BAE’den daha düşük; ancak sağladığı ikamet süresi de daha kısa.
İspanya, daha önce 500 bin euro ve üzerindeki gayrimenkul yatırımlarıyla ikamet imkanı sağlıyordu. Ancak konut piyasasına etkiler, spekülatif alımlar ve güvenlik tartışmaları nedeniyle program, 3 Nisan 2025 itibarıyla yeni başvurulara kapatıldı. Bu örnek, yatırımcı çekme politikalarının yalnızca sermaye girişine göre değil, konut piyasası ve toplumsal etkileri bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Türkiye’nin yeni uygulaması üç açıdan önem taşıyor:
Bununla birlikte, yatırımın yalnızca ikamet izni süresinin yarısı boyunca korunmasının yeterli olması, sermayenin uzun vadeli ve kalıcı olup olmayacağı konusunda soru işareti yaratıyor. Ayrıca yatırımın kaynağının denetlenmesi, kara para aklamayla mücadele, fonların güvenilirliği ve başvuru süreçlerinin şeffaflığı uygulamanın başarısını belirleyecek.
Türkiye’nin yeni kararı, yabancıya vatandaşlık dağıtmak yerine, finansal kaynaklarını Türkiye’de değerlendiren yabancıya uzun süreli ikamet imkanı sunan bir model.
150 bin dolara 3 yıl, 200 bin dolara 5 yıl ikamet hakkı; özellikle Türkiye’de yaşamak isteyen ancak aktif bir ticari faaliyet yürütmek istemeyen varlıklı yabancılar için yeni bir seçenek oluşturuyor.
Asıl başarı ise kaç yabancının ikamet izni aldığıyla değil, bu düzenleme sayesinde Türkiye’ye ne kadar yeni döviz ve sermaye girdiği, bu kaynağın ne kadarının üretime, finansal piyasalara ve ekonomik büyümeye katkı sağladığıyla ölçülecek.
Türkiye, yeni uygulamayla yabancı sermayeye yalnızca yatırım fırsatı değil, Türkiye’de yaşamak için de yeni bir gerekçe sunuyor.
