Litvanya, Letonya ve Estonya'da, Rusya veya Belarus yönünden gelen kimliği belirsiz insansız hava araçları (İHA) nedeniyle önceki gece birçok bölgede sığınak alarmları verildi. Baltık hava sahasını korumakla görevli NATO savaş uçakları acilen havalanırken, Litvanya'nın 300 bin nüfuslu ikinci büyük şehri Kaunas da alarm kapsamına alındı ve Vilnius ile Kaunas havalimanları bir süre kapatıldı. Litvanya Genelkurmay Başkanı Giedrius Premeneckas, İHA'ları düşürme girişimlerinin sonuçsuz kaldığını, araçların elektronik harp nedeniyle rotasından sapmış olabileceğini belirtti.
Aynı gece Ukrayna'ya ait olduğu değerlendirilen İHA'lar, Rusya'nın Baltık kıyısındaki stratejik ihracat limanı Ust-Luga'yı hedef aldı. Leningrad Bölge Valisi Aleksandr Drozdenko, bölgede 150 İHA'nın düşürüldüğünü, limanda yangın çıktığını, üç işçinin yaralandığını ve bir trafo merkezinin devre dışı kaldığını açıkladı. Yaşanan bu gelişmelerin ardından Finlandiya da olası tehditlere karşı Finlandiya Körfezi'nin doğusunda hava ve deniz trafiğine geçici kısıtlamalar getirdi. Son dönemde İHA'ların NATO hava sahasını ihlal etmesi ve savaşın sınır ülkelere sıçrama riski endişeleri artırırken, Kiev yönetimi sinyal karıştırma faaliyetlerine işaret ediyor, Rusya ise Ukrayna'yı NATO hava sahasını kullanmakla suçluyor.
Bölgede tansiyonu zirveye çıkaran bu gelişmeleri, NATO'nun caydırıcılığını ve krizin olası yansımalarını İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Murat Jane'e sorduk.
"ASIL TEHLİKE YANLIŞ HESAPLAMALAR VE KRİZİN TIRMANMASI"
Baltık'ta yaşanan gelişmelerin ciddi bir güvenlik uyarısı olarak değerlendirilebileceğini ifade eden Dr. Murat Jane, yaz aylarında da bölgede benzer gerilimlerin yaşandığını hatırlatarak, bu olayların doğrudan bir NATO-Rusya savaşını başlatan bir gelişme olarak görülmesinin oldukça iddialı olacağını söyledi.
Bölgedeki en büyük riskin yanlış hesaplamalar olduğuna dikkat çeken Dr. Jane, "Asıl tehlike, kimliği ve amacı tam anlamıyla belli olmayan hava araçlarının, zaten krizin tırmandığı bölgede belli yanlış hesaplamalara yol açmasıdır. En ufak bir gerginlik krizi daha da tırmandırabilir" dedi.
Askeri kapasite kadar tehdidi doğru tanımlamanın ve siyasi tepkinin ölçüsünü belirlemenin önem kazandığını belirten Jane, son NATO zirvesinde 5. maddenin nasıl değerlendirilebileceğine dair yapılan tartışmalara işaret ederek hem NATO'nun hem de Rusya'nın yüksek askeri kapasiteye sahip olduğunu ancak sürecin siyasi anlamda nasıl cereyan edeceğinin belirleyici olacağını kaydetti.
İHA’LAR GERÇEKTEN KİM TARAFINDAN GÖNDERİLDİ?
Yaşanan ihlallerin bir ‘gri bölge stratejisi’ olarak değerlendirilmesinin mümkün olduğunu dile getiren Dr. Murat Jane, Rusya'nın sıklıkla başvurduğu bu tür faaliyetlerin savaşın eşiğine gelmeden karşı tarafı baskı altında tutmayı, tepki süresini ölçmeyi ve savunmaya maliyet yüklemeyi amaçladığını anlattı.
Karşı tarafın nabzı ne kadar ölçülürse harcamalarının ve çabalarının da o oranda artacağını belirten Jane, buna karşın İHA'ların Rusya veya Belarus yönünden gelmesinin mutlaka bu ülkeler tarafından gönderildiğini kanıtlamadığını vurguladı.
Litvanyalı yetkililerin de araçların aidiyetinin kesinleşmediğini açıkladığını ve Ukrayna saldırılarında kullanılan bazı İHA'ların elektronik savaş nedeniyle sapmış olabileceğinin belirtildiğini hatırlatan Jane, kasıtlı bir yoklama ile savaşın istenmeden sınır ötesine taşınmasının birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi.
NATO'NUN CAYDIRICILIĞI ÇÖKTÜ MÜ?
NATO'nun angajman kuralları nedeniyle ateş açamadığı yönündeki yorumların doğru olmadığını da belirten Dr. Jane, “Litvanya'da iki önleme girişimi yapıldı ancak Kaunas şehri üzerinde sivillerin güvenliği nedeniyle ateş açılmadığı açıklandı. Angajman kurallarının ayrıntıları tam anlamıyla kamuya açık değil, bu nedenle sahadaki başarısızlığı doğrudan kurallara bağlamak doğru olmaz. Bir İHA'nın düşürülmemesi önemli bir eksiktir ama bu durum tek başına NATO'nun bütün caydırıcılığının çöktüğü anlamına gelmez" değerlendirmesinde bulundu.
UKRAYNA NEDEN RUS LİMANINI VURDU?
Ukrayna'nın Rusya'nın petrol/petrol ürünleri ve tahıl ihracatında kilit rol oynayan Ust-Luga limanını hedef almasını ve Finlandiya'nın aldığı tedbirleri de yorumlayan Dr. Jane, savaşın ağırlık merkezinin Baltık'a taşındığını söylemek için henüz yeterli veri olmadığını belirtti.
Ancak Rusya-Ukrayna Savaşı'nın artık iki ülkeyle sınırlı kalmadığını, ekonomik ve coğrafi etki alanının Doğu Avrupa ve NATO'yu da kapsayacak şekilde genişlediğini söyleyen Jane, Ust-Luga saldırısının temel mantığının cephedeki kuvvetlerle birlikte Rusya'nın savaşı sürdürmesini sağlayan gelir ve lojistik altyapısını baskı altına almak olduğunu ifade etti.
Finlandiya'nın geçici hava ve deniz trafiği kısıtlamalarının ise tamamen riski yönetme çabası olduğunu vurgulayan Jane, bu önlemlerin tek başına seferberlik veya savaşa katılma hazırlığı anlamına gelmediğini kaydetti.
Baltık'taki güvenliğin artık sadece limanları değil; denizaltı kablolarını, enerji bağlantılarını ve ticaretin sürekliliğini de kapsadığını belirten Dr. Jane, NATO'nun ‘Baltic Sentry’ (Baltık Nöbeti) faaliyetinin bu kritik altyapıyı korumaya yönelik olduğunu söyledi. Gerçek güvenliğin saldırıyı engellemenin yanı sıra saldırı gerçekleştiğinde de gündelik hayatın ve ticaretin devamını sağlayabilmek olduğunu vurgulayan Jane, bu nedenle liman işletmeleri ile askeri makamlar arasında hızlı bilgi paylaşımı, alternatif bağlantılar ve hasar sonrası süratli onarım kapasitesinin oluşturulması gerektiğinin altını çizdi.
TÜRKİYE'NİN KARADENİZ DENGESİ VE ARABULUCULUK ROLÜ
“Baltık hattındaki bu alarm durumu, NATO'nun askeri önceliklerini kuzeye kaydırarak Türkiye'nin Karadeniz'deki yükünü artırır mı? Bu kriz, Ankara'nın arabulucu konumunu nasıl etkiler?” diye sorduğumuz Dr Jane, kuzeydeki her takviyenin otomatik olarak Karadeniz'den kaynak ve güç çekileceği anlamına gelmediğinin altını çizdi.
Ancak uzman isim Karadeniz güvenliğinin Türkiye açısından çok kritik olduğunu, bölgedeki krizin tırmanmasının ve gerek Ukrayna gerek Rus dronlarının Karadeniz kıyılarında yarattığı istikrarsızlığın bir gerçeklik olduğunu da ifade etti.
Murat Jane, sınırlı savunma ve gözetleme imkanlarına talep artarsa Türkiye'den katkı beklentisinin artabileceğini yine de mevcut aşamada bunun gerçekleşmiş bir kuvvet kaydırması olarak sunulmaması gerektiğini belirtti.
TÜRKİYE İÇİN TEMEL HEDEF NE?
Türkiye'nin arabuluculuk konumuna ilişkin ise krizin iki yönlü bir etki yaratabileceğini söyleyen Dr. Jane, tırmanmanın diplomatik temas ihtiyacını artırdığını ancak karşılıklı güvensizliğin uzlaşmayı zorlaştırdığını söyledi.
Ankara'nın kapsamlı barış arayışlarının yanı sıra hava ve deniz olaylarında iletişim kanallarının açık tutulması, yanlış hesaplamaların önlenmesi ve bu tür krizleri yatıştıracak mekanizmaların kurulmasında öneriler sunabileceğini belirten Jane, "Türkiye için temel hedef, NATO'daki dayanışma ve ittifakı sürdürürken savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılmasını önleyecek diplomatik alanı korumaktır" dedi.