Anayasa Mahkemesi (AYM), eksik ödenen maaşlarının tahsili için ilamsız icra takibi başlatan memurların daha sonra idari yargıda açtıkları davaların süre aşımından reddedilmesini, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlali olarak değerlendirdi.
Karara konu süreç, tüzel kişiliği daha sonra kaldırılan Çalış Belediyesi bünyesinde 2002-2014 yılları arasında görev yapan bazı memurların maaş alacaklarına dayanıyor. Memurlar, çeşitli aylarda ödenmeyen maaşları ve bunlara ilişkin faiz alacaklarının tahsili amacıyla 2014'te belediye aleyhine ilamsız icra takibi başlattı.
Belediyenin tüzel kişiliğinin sona ermesinin ardından taşınır ve taşınmazlarıyla birlikte alacak ve borçları Haymana Belediye Başkanlığına devredildi. Haymana İcra Müdürlüğü de belediyeyi borçlu olarak kaydederek söz konusu borçların ödenmesi gerektiğini bildirdi.
Süreç devam ederken Haymana Belediyesinin itirazı üzerine, memurların başvurusundan sonra yürürlüğe giren 694 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) kapsamında icra takiplerinin düşürülmesine karar verildi. Bunun üzerine memurlar uyuşmazlığı idari yargıya taşıdı.
İdare mahkemeleri, memurların icra takibini başlattıkları tarihleri idareye başvuru tarihi olarak değerlendirdi. Bu hesaplamaya göre süresi içinde talep edildiği belirlenen alacakların ödenmesine karar verilirken, süresi geçtiği kabul edilen alacaklara ilişkin davalar süre aşımından reddedildi.
Kararlar kesinleşince memurlar, haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulundu. Yüksek Mahkeme yaptığı inceleme sonunda başvurucuların mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaştı.
Süreçte öne çıkan tarihler ve gelişmeler şöyle:
2002-2014: Başvurucu memurlar Çalış Belediyesinde görev yaptı.
2014: Ödenmeyen maaş ve faiz alacakları için ilamsız icra takibi başlatıldı.
694 sayılı KHK: Düzenleme sonrasında icra takiplerinin düşmesine karar verildi.
AYM değerlendirmesinde, memurların eksik maaş ödemelerinin ardından o tarihte kullanılabilen ilamsız icra yoluna başvurduğunu dikkate aldı. Çalış Belediyesinin borca itiraz etmediği, takiplerin kesinleştiği ve haciz aşamasına kadar ilerlediği de kararda değerlendirilen unsurlar arasında yer aldı.
Yüksek Mahkeme, idare mahkemelerinin yalnızca davaların 694 sayılı KHK kapsamında belirlenen süre içinde açılmış olmasını yeterli görmediğini kaydetti. İdari yargının, bazı aylardaki eksik ödemelerin sürekli olmadığı gerekçesiyle memurların bu durumu maaşların ödendiği tarihlerde öğrendiğini kabul ettiği belirtildi.
AYM'ye göre süre başlangıcının bu şekilde belirlenmesinde, KHK'dan önce idari yargının alanına giren alacaklar için ilamsız icra takibine başvurulabilmesi ve somut olayda takiplerin haciz aşamasına kadar ilerlemesi yeterince dikkate alınmadı.
Mahkeme, dava açma süresinin başlangıcına ilişkin bu yaklaşımın öngörülebilir olmadığını ve mahkemeye erişim hakkı bakımından katı sonuç doğurduğunu belirledi. Başvurucular üzerine ağır bir külfet yükleyen müdahalenin ölçüsüz olduğu sonucuna varan AYM, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine hükmetti.