ABD Sayıştayı, Pentagon’un F-35 savaş uçaklarına ait 17 binden fazla yedek parçayı envanter kayıtlarında takip edemediğini açıkladı.
ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi’nin (GAO), 9 Kasım’da yayımladığı rapor F-35 programındaki envanter ve tedarik takibi sorunlarını ortaya koydu.
GAO’nun incelemesine göre Mart 2026 itibarıyla bakım veya onarım sürecinde bulunan 17 binden fazla F-35 parçası Pentagon’un resmi envanter kayıtlarında yer almıyor. Söz konusu parçaların değerinin yaklaşık 1,3 milyar dolar olduğu hesaplanırken, eksik maliyet bilgileri, nakliye ve genel giderler de hesaba katıldığında bu tutarın 2,5 milyar dolara çıkabileceği ifade edildi.
26 milyon F-35 parçası, dünya genelinden 700’den fazla tesise dağılmış durumda. Savunma Bakanlığı, bu parçaların toplam değerini yaklaşık 31 milyar dolar olarak tahmin ediyor.
GAO’nun tespitlerine göre sorunların önemli bir bölümü, ana yükleniciler Lockheed Martin ve Pratt & Whitney’in envanter sistemleriyle Pentagon’un kullandığı sistem arasında doğrudan veri bağlantısı bulunmamasından kaynaklanıyor.
F-35 Ortak Program Ofisi (JPO), parçaların envanter kayıtlarını ana yüklenicilerden aldığı bilgilerle güncelliyor. Ancak yükleniciler, ortak yedek parça havuzuna ilişkin verileri yalnızca üç ayda bir Pentagon’a iletiyor. Bu nedenle envanter kayıtları güncelliğini yitirebiliyor.
GAO ayrıca, yüklenicilerden gelen verilerin ELMS’ye aktarılmadan önce doğruluğunu kontrol etmek için yeterli prosedür bulunmadığını da belirledi. Aralık 2025’te sunulan bir veri dosyasında kayıtların yalnızca yüzde 29’unda seri numarası, yüzde 43’ünde ise Ulusal Stok Numarası (NSN) yer aldı.
F-35 Ortak Program Ofisi, 2020 mali yılından bu yana fiziksel envanter sayımları için en az 17 milyon dolar harcadı. Ancak GAO, 2025 mali yılında gerçekleştirilen son sayımın parçaların fiziksel olarak nerede bulunduğunu ve kayıtların tüm parçaları kapsayıp kapsamadığını doğrulamakta yetersiz kaldığını bildirdi.
Pentagon ve ana yüklenicilerin, alt kademe tedarikçilerin F-35 parçalarını hangi tesislerde tuttuğuna ilişkin de her zaman bilgi sahibi olmadığı belirtildi. Savunma Sözleşmeleri Denetim Ajansı ise F-35 parçalarının ilk kapsamlı envanter sayımını Mart 2027’ye kadar tamamlamayı hedefliyor.
GAO, 2023 yılında yayımladığı önceki raporunda bir ana yüklenicinin Mayıs 2018-Ekim 2022 döneminde 1 milyondan fazla F-35 parçasını kaybettiğini ve parçaların değerinin 85 milyon doların üzerinde olduğunu açıklamıştı.
Son rapora göre yüklenici, Mart 2026’ya kadar 2012-2025 dönemini kapsayan yaklaşık 28 milyon dolarlık yeni kayıp bildirimi sundu.
Savunma Sözleşmeleri Yönetim Ajansı, yüklenicinin bu kayıpların yaklaşık 6 milyon dolarından mali açıdan sorumlu tutulması gerektiğine karar verdi. Ancak JPO, yeni bildirimin 2023 raporunda tespit edilen kayıpları içerip içermediğini belirleyemedi.
Envanter kayıtlarındaki eksikliklerin, Pentagon’un F-35 filosunu desteklemek için planladığı 13,7 milyar dolarlık yatırımı da sekteye uğratması ihtimali değerlendiriliyor. Söz konusu yatırım, yedek parça stoklarının artırılmasını ve uçakların operasyonel performansının iyileştirilmesini hedefliyor.
GAO, mevcut kayıtların yetersizliği nedeniyle Pentagon’un hangi parçalara ihtiyaç duyduğunu ve ne miktarda sipariş vermesi gerektiğini belirlemekte zorlanabileceği uyarısında bulundu. Bu durumun, ortak yedek parça havuzundan yararlanan ABD ve diğer F-35 kullanıcısı ülkelerin tedarik süreçlerini de etkileyebileceği değerlendiriliyor.
GAO, parça kayıplarının daha yakından takip edilmesi, sorumlu personelin görevlerinin netleştirilmesi ve envanter yönetimi için gerekli prosedürlerle eğitimlerin oluşturulması yönünde dört tavsiyede bulundu. Pentagon, tavsiyelerin tamamını kabul ederek düzeltici adımlar atacağını bildirdi.
F-35 Ortak Program Ofisi de yüklenicilerin sistemleriyle Pentagon’un envanter yönetim sistemi arasında doğrudan ve gerçek zamanlı veri bağlantıları kurmak için çalışma yürüttüğünü açıkladı.
Öte yandan Pentagon’un, federal yasa kapsamında 31 Aralık 2028’e kadar temiz denetim görüşü alması gerekiyor. F-35 programının mali kayıtlarıyla ilgili önemli denetim zayıflığı ise 2019 mali yılından bu yana devam ediyor.
Kaynak: SavunmaSanayiST.com, Defence Industry