İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Örgütünün (OECD) 38 üye ülkede gerçekleştirdiği beceri açığı araştırmasına göre, üye ülkelerde işgücü açığı yüksek vasıflı mesleklerde yoğunlaşırken düşük vasıflı mesleklerde işgücü fazlalığı görülüyor. Sağlık çalışanları, öğretmenler ve bilgi iletişim teknolojisi uzmanları işgücü ihtiyacının en yüksek olduğu, aranan meslekler. Gıda hazırlama asistanları ve sokak satıcıları ise en büyük işgücü fazlalığı görülen meslekler.
İşgücü kıtlığı genellikle yüksek vasıflı işgücüne dayanan yeşil ve dijital teknolojilere sahip firmalarda daha yüksek seyrediyor. Üretken yapay zekanın benimsenmesinin, daha deneyimli işçilere olan talebi nispeten sabit kılarken, genç işçilere olan talebi orantısız şekilde azaltması bekleniyor.
OECD üyesi ülkelerde ortalama olarak yüksek vasıflı mesleklerde sürekli bir açık bulunurken, düşük vasıflı mesleklerde ise sürekli bir fazlalık söz konusu. Sağlık, öğretmenlik ve bilişim teknolojileri uzmanları bakımından 2019-2023 yılları arasında işgücü açığı yaşandı. Ancak aynı dönemde yemek hazırlama asistanlarında fazlalık görüldü.
OECD ülkeleri ve Avrupa Birliğinde en çok aranan yüksek vasıflı meslekler sağlık profesyonelleri, öğretmen, bilgi ve iletişim teknolojisi uzmanları. Bunların ardından ikinci sırada yöneticiler, bilim ve mühendislik uzmanları, işletme ve yönetim, bilgi ve iletişim teknolojileri profesyonelleri geliyor. Yüksek vasıflı mesleklerden finans, insan kaynakları, pazar araştırma, muhasebe, pazarlama ve satış gibi alanlarda çalışan iş ve yönetim profesyonelleri ile bilgi ve iletişim teknisyenlerine ihtiyaç devam ediyor ancak bu mesleklerde arz ve talep dengeli seyrediyor.
Sağlık profesyonelleri ve yardımcı sağlık personeli konusunda OECD üyesi ülkeler işgücü ihtiyaçlarını karşılayamıyorlar. Bu durumun işgücü arzının nüfusun yaşlanması ve artan bakım ihtiyaçlarıyla ilişkili sağlık hizmetlerine yönelik artan talebe ayak uyduramaması nedeniyle ortaya çıkan yapısal bir dengesizlikten kaynaklandığı değerlendiliyor. Ancak, zorlu çalışma koşulları nedeniyle çalışanları elde tutma zorluğu da sağlık personeli ihtiyacının azaltılmasını engelliyor.
Üye ülkelerden sadece Yunanistan ve Meksika’da doktor fazlası bulunuyor. Şili, Almanya ve Litvanya’da doktor işgücü dengede seyrederken, diğer 33 ülkenin tamamında doktor açığı yaşanıyor. Yardımcı sağlık personeli konusunda çoğu ülkede işgücü açığı bulunmakla birlikte 8 ülkede işgücü fazlası var.
Meksika’da öğretmen fazlası bulunurken, 30 ülkede öğretmen açığı söz konusu. Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 7 ülkede ise öğretmen işgücü dengede bulunuyor.
Rapora göre, Türkiye’de yüksek vasıflı mesleklerde en fazla personel ihtiyacı bilim ve mühendislik, sağlık, bilgi ve iletişim teknolojileri, yardımcı sağlık personeli, bilim ve mühendislik yardımcı personelinde görülüyor. Yüksek vasıflı mesleklerden yönetici, işletme ve yönetim profesyonelleri ise Türkiye’de en az personel açığı olan grubu oluşturuyor.
Orta vasıflı, el emeği gerektirmeyen mesleklerde genel olarak istihdam fazlası bulunuyor. Bu gruptaki meslekler büro memurları, müşteri hizmetleri görevlisi, sayısal ve malzeme kayıt görevlileri, diğer büro destek çalışanları, kişisel hizmet çalışanları, satış elemanları, kişisel bakım çalışanları, koruyucu hizmet çalışarından oluşuyor.
OECD ve AB genelinden farklı olarak Türkiye’de orta vasıflı mesleklerden müşteri hizmetleri ile sayısal ve malzeme kayıt görevlilerine hala personel açığı bulunduğu görülüyor. Ancak, yapay zekanın yaygınlaşmasıyla Türkiye’de de AB ve OECD’dekine benzer bir gelişme yaşanması bekleniyor.
Usta tarım, ormancılık ve balıkçılık işçisi, bina inşaat işçileri, metal, makine ve ilgili işler çalışanları, zanaatkarlar ve diğer ticaret işçileri, elektrik ve elektronik ticaret işçileri, sabit tesis ve makine operatörleri, montajcılar, şoförler ve mobil ekipman operatörleri, temizlikçiler ve yardımcılar, tarım ve imalat işçileri, yiyecek hazırlama asistanları, sokak, çöp toplama ve diğer temel işçiler düşük vasıflı meslekler olarak sıralanıyor.
OECD ve AB’de düşük vasıflı mesleklerde genel olarak çalışan fazlası bulunuyor. Ancak, metal, makine ve ticaret işçileri gibi orta ve düşük vasıflı bazı mesleklerde ise işgücü açığı bulunuyor. Bazı Avrupa ülkelerinde metal, inşaat ve yapı ile ilgili mesleklerde ciddi işgücü açıkları devam ediyor. Örneğin Arjantin, Bulgaristan, Kanada, Fransa, Almanya, Yunanistan, Letonya, Norveç, Peru, Romanya, Türkiye ve ABD’de tarım, orman ve balıkçılık işçisi açığı bulunuyor. Türkiye’de ayrıca düşük vasıflı mesleklerden inşaat işçisi, şoför ve mobil ekipman operatörü, temizlikçi, tarım ve imalat işçisi ile temel işçi açığı görülüyor.