DEHB Nedir?
DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu), genellikle çocukluk döneminde başlayan ve yetişkinlikte de devam edebilen bir nörogelişimsel bozukluktur. DEHB olan kişiler, dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik gibi sorunlar yaşarlar. Bu sorunlar, okul, iş, sosyal ve aile hayatında çeşitli zorluklara neden olabilir.
DEHB’nin Nedenleri Nelerdir?
DEHB’nin kesin nedeni bilinmemektedir, ancak genetik, çevresel ve biyolojik faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir. Araştırmalar, DEHB olan kişilerin beyinlerindeki bazı kimyasal maddelerin (nörotransmitterler) işleyişinde farklılıklar olduğunu göstermiştir. Ayrıca, hamilelik sırasında sigara, alkol veya uyuşturucu kullanımı, düşük doğum ağırlığı, erken doğum, beyin hasarı veya enfeksiyon gibi durumların da DEHB riskini artırdığı belirtilmiştir.
DEHB’nin Belirtileri Nelerdir?
DEHB’nin belirtileri kişiden kişiye değişiklik gösterebilir, ancak genel olarak şu şekilde sıralanabilir:
Dikkat eksikliği: Dikkati toplamakta, sürdürmekte ve dağılmamasını sağlamakta zorlanma, ayrıntıları kaçırma, kolayca sıkılma, unutkanlık, düzensizlik, talimatları takip etmekte güçlük, birden fazla işi aynı anda yapamama, ödev veya işleri tamamlamakta zorlanma gibi belirtiler görülebilir.
Hiperaktivite: Aşırı hareketlilik, yerinde duramama, sürekli kıpırdama, otururken ayak veya elleriyle oynama, sınıf veya toplantı gibi uygun olmayan yerlerde koşma, zıplama, tırmanma, konuşma veya ses çıkarma gibi belirtiler görülebilir.
Dürtüsellik: Düşünmeden hareket etme, sonuçlarını hesaplamadan karar verme, sırasını beklemeden konuşma veya davranma, başkalarının sözünü kesme, kurallara uymama, tehlikeli veya riskli işlere girişme gibi belirtiler görülebilir.
DEHB’nin Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
DEHB’nin kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtileri azaltmak ve yaşam kalitesini artırmak için çeşitli yöntemler kullanılabilir. Bu yöntemler arasında ilaç tedavisi, psikoterapi, davranış değiştirme teknikleri, eğitim ve destek programları, beslenme ve egzersiz gibi seçenekler bulunmaktadır2. DEHB olan kişilerin tedavi sürecinde doktor, psikolog, öğretmen, aile ve arkadaşları gibi çeşitli kişi ve kurumlarla işbirliği içinde olmaları önemlidir. Tedavi planı, kişinin yaşına, belirtilerinin şiddetine, ihtiyaçlarına ve tercihlerine göre belirlenmelidir.
DEHB, sık görülen ve ciddi sonuçlara yol açabilen bir bozukluktur. Ancak, erken teşhis ve uygun tedavi ile DEHB olan kişiler başarılı, mutlu ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilirler.
DEHB tedavisi için hangi ilaçlar kullanılır ?
DEHB tedavisi için kullanılan ilaçlar, DEHB belirtilerini azaltmaya ve yaşam kalitesini artırmaya yardımcı olmak için doktor reçetesiyle verilen ilaçlardır. DEHB tedavisinde kullanılan ilaçlar genellikle iki gruba ayrılır: uyarıcılar ve uyarıcı olmayanlar. Uyarıcılar, beyindeki dopamin ve noradrenalin gibi kimyasal maddelerin seviyelerini arttırarak dikkati toplamayı, hiperaktiviteyi ve dürtüselliği azaltmaya çalışır. Uyarıcı olmayanlar ise, beyindeki alfa-2 adrenerjik reseptörlere bağlanarak veya noradrenalin geri alımını engelleyerek DEHB belirtilerini azaltmaya çalışır.
DEHB tedavisinde kullanılan ilaçların bazıları şunlardır:
Metilfenidat: Ritalin, Concerta, Medikinet gibi ticari isimler altında satılan bir uyarıcıdır. En sık görülen yan etkileri iştah kaybı, uykusuzluk, baş ağrısı, mide bulantısı, sinirlilik, kalp atışında artış ve terleme gibi belirtilerdir.
Atomoksetin: Strattera, Attex, Atomineks ve Setinox adı altında satılan bir uyarıcı olmayan ilaçtır. En sık görülen yan etkileri kusma, karın ağrısı, iştah kaybı, uykusuzluk, yorgunluk, baş ağrısı, baş dönmesi, sinirlilik ve anksiyete gibi belirtilerdir.
Guanfasin: DEHB tedavisinde kullanılan bir ilaçtır ve ticari ismi Arislow’dur. Bu ilaç, bir alfa-2 agonisti olarak işlev görür. En sık görülen yan etkileri baş dönmesi, baş ağrısı, yorgunluk, ishal veya kabızlık, mide bulantısı, burun tıkanıklığı, gözlerde rahatsızlık hissi gibi belirtilerdir.
Lisdexamfetamine: Vyvanse adı altında satılan bir uyarıcıdır. Türkiye’de bulunmamaktadır. En sık görülen yan etkileri iştah kaybı, uykusuzluk, baş ağrısı, mide bulantısı, sinirlilik, kalp atışında artış ve terleme gibi belirtilerdir.
DEHB tedavisinde kullanılan ilaçlar, doktorunuzun tavsiyesine göre doz ayarlaması yapılmalı ve düzenli olarak kullanılmalıdır. İlaçların etkileri ve yan etkileri kişiden kişiye değişebilir, bu nedenle ilaç kullanımı sırasında doktorunuzla iletişim halinde olmanız önemlidir. İlaçlar, DEHB belirtilerini azaltmada tek başına yeterli olmayabilir, bu nedenle ilaç tedavisine ek olarak psikoterapi, davranış değiştirme teknikleri, eğitim ve destek programları, beslenme ve egzersiz gibi yöntemler de uygulanabilir.
Dehb tedavisi ne kadar sürer ?
DEHB tedavisi süresi, kişiden kişiye göre değişebilir. Bazı hastalarda tedavi bir yıl gibi bir sürede sonuçlanabilirken, bazı hastalarda bu süre daha uzun yılları bulabilmektedir. Tedavi planı, kişinin yaşına, belirtilerinin şiddetine, ihtiyaçlarına ve tercihlerine göre belirlenmelidir. Tedavi sürecinde doktor, psikolog, öğretmen, aile ve arkadaşları gibi çeşitli kişi ve kurumlarla işbirliği içinde olmak önemlidir.
DEHB tedavisinde kullanılan yöntemler arasında ilaç tedavisi, psikoterapi, davranış değiştirme teknikleri, eğitim ve destek programları, beslenme ve egzersiz gibi seçenekler bulunmaktadır. İlaç tedavisi, DEHB belirtilerini azaltmada en etkin tedavi biçimi olarak kabul edilmektedir. İlaçlar, doktorunuzun tavsiyesine göre doz ayarlaması yapılmalı ve düzenli olarak kullanılmalıdır. İlaçların etkileri ve yan etkileri kişiden kişiye değişebilir, bu nedenle ilaç kullanımı sırasında doktorunuzla iletişim halinde olmanız gerekmektedir.