Anne babaların çocuklarına yaklaşırken sergilediği bazı davranışlar, farkında olmadan çocukların özgüvenini olumsuz etkileyebiliyor. Özellikle kardeşler arasında yapılan kıyaslamalar, yeterince samimi olmayan övgüler ve çocuklara yönelik farklı beklentiler, kendilerini yetersiz hissetmelerine ve aile içindeki ilişkilerini sorgulamalarına neden olabiliyor.
Çocuklar, ebeveynlerinin sözleri kadar davranışlarını da gözlemliyor. Anne babaların gösterdiği ilgi, başarılar karşısındaki tepkileri ve çocukların kişiliklerine yaklaşımı, onların kendilerine ilişkin düşüncelerini şekillendirebiliyor.
Bu süreçte 5 ebeveyn davranışı öne çıkıyor. Çocukların bireysel özelliklerini dikkate almak ve çabalarını samimiyetle takdir etmek ise önerilen yaklaşımlar arasında bulunuyor.
Kardeş kıyaslaması, çocukların kendilerini değerlendirme biçimlerini olumsuz etkileyebilen davranışlar arasında yer alıyor. Anne babaların bir çocuğun başarısını diğerine örnek göstermesi, kardeşler arasında rekabet ve kıskançlık duygularını artırabiliyor.
Özellikle "Neden kardeşin gibi olamıyorsun?" şeklindeki ifadeler, çocuğun kendisini yetersiz görmesine yol açabiliyor. Böyle bir karşılaştırma, çocuğun olduğu haliyle yeterince değerli olmadığı düşüncesini geliştirmesine neden olabiliyor.
Sürekli karşılaştırılmak, yeni şeyler deneme isteğini de azaltabiliyor. Çocuk, ne kadar çabalarsa çabalasın kardeşinin başarısına ulaşamayacağını düşünmeye başlayabiliyor.
Bu nedenle ebeveynlerin kardeşler arasındaki farklılıkları kabul etmesi ve her çocuğun kendi gelişimine odaklanması öneriliyor.
Ebeveynlerin sözleriyle davranışları arasındaki farklılıklar, çocukların kendilerini nasıl hissettiğini etkileyebiliyor. Özellikle başkalarının başarılarına gösterilen coşkunun kendi çocuklarına gösterilmemesi, yeterince takdir edilmedikleri düşüncesine neden olabiliyor.
Örneğin bir baba, futbol karşılaşmasında oğlunun arkadaşını heyecanla alkışlarken kendi çocuğuna daha sınırlı tepki verebiliyor. Karşılaşmanın ardından oğlunu sözlü olarak tebrik etse bile çocuk, iki davranış arasındaki farkı fark edebiliyor.
Bu durum, çocuğun kendi başarısının daha az değerli olduğunu düşünmesine yol açabiliyor. Ebeveynlerin samimi takdiri, çocukların çabalarının fark edildiğini hissetmelerine yardımcı olabiliyor.
Çocukları övmek kadar övgünün nasıl ifade edildiği de önem taşıyor. Genel ve samimiyetsiz ifadeler, beklenen olumlu etkiyi oluşturmayabiliyor.
Bir ebeveynin çocuklarından birinin başarısını ayrıntılı biçimde anlatırken diğerinin başarısını kısa bir ifadeyle geçiştirmesi, farklı algılanabiliyor. Bu durumda çocuk, kardeşinin başarılarının kendisininkinden daha değerli görüldüğünü düşünebiliyor.
Somut ve içten övgüler, çocuğun kendi emeğini fark etmesini destekleyebiliyor. Yalnızca başarılı olduğunu söylemek yerine gösterdiği çabanın ve tamamladığı işin takdir edilmesi öneriliyor.
Çocukların mizaçları ve duygusal ihtiyaçları birbirinden farklı olabiliyor. Bazıları hareketli ve konuşkan özellikler gösterirken bazıları daha sessiz ve sakin davranabiliyor.
Anne babalar, kendilerine benzeyen çocuklarıyla daha rahat iletişim kurabiliyor. Ancak diğer çocuklara gösterilen ilginin farklılaşması, onların kendilerini daha az seviliyor gibi hissetmelerine neden olabiliyor.
Örneğin dışa dönük bir ebeveyn, hareketli çocuğuyla daha canlı iletişim kurarken içine kapanık çocuğuna daha az tepki verebiliyor. Çocuklar bu farklılığı, ebeveynlerinin kendilerine duyduğu sevginin farklı olduğu şeklinde değerlendirebiliyor.
Bu nedenle çocukların duygusal ihtiyaçlarını anlamak ve iletişim biçimini bireysel özelliklerine göre uyarlamak öneriliyor.
Ebeveynler, çocuklarına doğum sıralarına, yaşlarına veya cinsiyetlerine göre farklı sorumluluklar yükleyebiliyor. Özellikle büyük çocuklardan sürekli başarılı ve sorumluluk sahibi olmaları beklenirken küçük çocukların düşünceleri daha az ciddiye alınabiliyor.
Benzer şekilde kız ve erkek çocuklarından farklı davranışlar beklenmesi de kendilerine yönelik değerlendirmelerini etkileyebiliyor. Yaş ve cinsiyet temelli beklentiler, çocukların bireysel özelliklerinin geri planda kalmasına neden olabiliyor.
Çocukların özgüvenini etkileyebilen davranışlar şu şekilde sıralanıyor:
Kardeşleri veya başka çocukları örnek göstererek karşılaştırma yapmak.
Sözler ve davranışlarla farkında olmadan olumsuz mesajlar vermek.
Çocukları genel ve samimiyetsiz ifadelerle övmek.
Çocukların farklı kişiliklerini ve duygusal ihtiyaçlarını yeterince gözetmemek.
Yaş, doğum sırası veya cinsiyete göre kalıplaşmış beklentiler oluşturmak.
Çocukların bireysel gelişimini desteklemek için her birinin güçlü yönlerinin ayrı ayrı değerlendirilmesi öneriliyor. Ebeveynlerin karşılaştırmadan uzak durması, çocuklarının çabalarını fark etmesi ve kişilik özelliklerine uygun iletişim kurması, özgüvenlerini olumsuz etkileyebilecek davranışların önüne geçilmesine yardımcı olabiliyor.